Câu chuyện về các hãng xe Trung Quốc từng xoay quanh việc bắt kịp những nhà sản xuất tại phương Tây và Nhật Bản. Tuy nhiên ấy, tình thế ấy dần đảo chiều khi các doanh nghiệp Trung Quốc tận dụng thế mạnh về xe điện để xây dựng một hướng đi riêng và tạo sức ép lên những ông lớn trong ngành. Khi ấy, câu hỏi đặt ra là những thay đổi này sẽ buộc ngành ô tô phải chuyển mình ra sao.

Tương lai của ngành ô tô sẽ nghiêng về những hãng xe Trung Quốc, vốn phát triển dựa trên công nghệ, hay sẽ tiếp tục nằm trong tay các tập đoàn lâu đời đến từ tam trục châu Âu – Hoa Kỳ – Nhật Bản?

Trụ cột trong ngành ô tô suốt hơn một thế kỷ qua từng tập trung quanh những cái tên rất quen thuộc, với hãng xe Đức nổi tiếng với kỹ thuật chính xác, hãng xe Nhật tạo được vị thế nhờ độ bền và hiệu quả, còn Mỹ tạo sức ảnh hưởng bằng quy mô sản xuất, thiết kế và văn hóa ô tô. Cùng nhau, các thị trường này đã trở thành khuôn mẫu chung cho ngành ô tô toàn cầu, từ cách phát triển sản phẩm đến cách xây dựng một doanh nghiệp ô tô. 

Thế nhưng, trật tự ấy đang dần thay đổi khi các hãng xe Trung Quốc liên tục tiến vào châu Âu, Đông Nam Á và ngày càng xuất hiện nhiều hơn tại Mỹ Latinh. Từ những hãng xe từng được xem là người đi sau, Trung Quốc đang có một thế hệ doanh nghiệp tự phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tổ chức sản xuất theo cách riêng. 

Sự thay đổi này cũng khiến nhiều câu hỏi được đặt ra. Liệu tốc độ phát triển có đến từ việc các hãng Trung Quốc học hỏi kinh nghiệm của châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá cạnh tranh hơn, hay còn liên quan đến việc sở hữu những thương hiệu như Volvo và MG?

Xem thêm:

Ngành xe điện Trung Quốc 2026: Biến động, chuyển hướng chiến lược và “áp đảo” Tesla

Đâu là động lực phía sau sự tăng tốc của các hãng xe Trung Quốc?

Giá bán cạnh tranh, chất lượng ngày càng cải thiện hay cách xây dựng thương hiệu bài bản hơn đều có thể được xem là những lý do giải thích cho đà phát triển của các hãng xe Trung Quốc. Trước đây, các hãng xe Hàn Quốc cũng từng tạo được niềm tin bằng những chính sách rất cụ thể, chẳng hạn cam kết bảo hành 10 năm cho sản phẩm. Tuy nhiên, nhìn vào giá bán, chất lượng hay cách làm thương hiệu vẫn chưa đủ để giải thích vì sao các doanh nghiệp Trung Quốc có thể tạo sức ép ngày càng lớn lên những tên tuổi lâu năm tại nhiều thị trường.

Thực tế, không phải thương hiệu nào cũng có một hình ảnh nhất quán từ thị trường này sang thị trường khác. Nhiều hãng vẫn đang điều chỉnh cách giới thiệu sản phẩm và xây dựng bản sắc khi bước ra sân chơi quốc tế. Họ cũng không chỉ đi theo những gì phương Tây hay Nhật Bản đã làm trước đó. Chất lượng tốt đi cùng mức giá hợp lý là một lợi thế rõ ràng, song đó chỉ mới là kết quả bề nổi mà khách hàng nhìn thấy, bởi nguyên nhân gốc rễ nằm ở công nghệ xe điện, pin, phần mềm, chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất.

Xem thêm:

Xe hơi Đức tại thị trường Trung Quốc tiếp tục lao đao

Xe điện Trung Quốc có lợi thế từ điểm xuất phát khác biệt

Sự khác biệt giữa các hãng xe Trung Quốc và những nhà sản xuất phương Tây bắt đầu từ một điểm khá cơ bản, đó là họ bước vào cuộc chuyển đổi sang xe điện từ những vị trí rất khác nhau. 

Trong khi các hãng xe lâu đời vẫn phải xoay xở với quá trình chuyển từ động cơ đốt trong sang xe điện,  nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã ra đời trong thời kỳ xe điện phát triển hoặc chuyển hướng đủ sớm để xây dựng sản phẩm mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào những hệ thống cũ. Đây là một lợi thế đáng kể khi công nghệ của chiếc xe ngày càng phụ thuộc vào pin, phần mềm và thiết bị điện tử.

Khoảng giữa năm 2022, Toyota phải thu hồi mẫu bZ4X, mẫu xe điện thương mại đầu tiên của hãng, cùng Subaru Solterra, mẫu xe có cùng nền tảng. Sự cố nghiêm trọng đến mức Toyota đã khuyến cáo chủ xe không nên lái xe vào thời điểm đó. Với những nhà sản xuất đã có hàng chục năm phát triển xe động cơ đốt trong, việc chuyển sang một cách xây dựng sản phẩm mới luôn đi kèm với nhiều hệ thống cần điều chỉnh.

Trong khi đó, cách làm của các hãng Trung Quốc lại bắt đầu trực tiếp từ nhu cầu của xe điện khi các doanh nghiệp tại đây có thể duy trì taxi hoạt động gần như liên tục bằng cách thay pin. Đây là một sáng kiến chưa có đối thủ tương đương ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Những công ty như NIO và Aulton đã xây dựng các mạng lưới đổi pin quy mô lớn, trong khi một số hãng xe taxi đã được thiết kế ngay từ đầu để vận hành theo mô hình này.

Xem thêm:

Khủng hoảng bản sắc trong kỷ nguyên xe điện

Lợi thế đến từ một hệ sinh thái đồng bộ

Cuộc cạnh tranh giữa các hãng xe Trung Quốc và các hãng xe phương Tây sẽ khó được lý giải một cách đầy đủ chỉ bằng sản phẩm hay năng lực của từng doanh nghiệp. Bởi đó là hệ sinh thái công nghiệp được xây dựng qua nhiều năm, với các lĩnh vực như sản xuất pin, xử lý nguyên liệu, phát triển hạ tầng và sản xuất linh kiện và hoàn thiện xe. Khi những mắt xích này có thể phối hợp chặt chẽ, các hãng xe có thêm điều kiện để kiểm soát nguồn cung, rút ngắn thời gian đưa công nghệ mới vào sản xuất, và duy trì lợi thế về chi phí trong quá trình phát triển. Nhờ đó, doanh nghiệp cũng có thêm sức chống chịu trước những biến động của kinh tế và thị trường toàn cầu.

Đó là lý do cuộc cạnh tranh hiện tại trở nên phức tạp hơn, bởi ngoài việc đối mặt với từng đối thủ riêng lẻ, các hãng xe phương Tây còn phải ứng phó với cả một hệ thống cùng hỗ trợ cho sự phát triển của ngành ô tô của Trung Quốc.

Xem thêm:

Cẩm nang thế giới xe điện trong thị trường ô tô năm 2026

Tốc độ là yếu tố tạo sức ép mới lên ngành ô tô

Nếu phải chọn một yếu tố đang tạo nên khác biệt cho các hãng xe Trung Quốc, đó là chính là tốc độ. Từ khâu phát triển sản phẩm, thiết kế đến phần mềm, nhiều doanh nghiệp đang rút ngắn đáng kể thời gian đưa ý tưởng thành sản phẩm thực tế. Một mẫu xe có thể được cải tiến liên tục thay vì chờ đến một chu kỳ sản phẩm mới, trong khi các bản cập nhật phần mềm cũng được triển khai thường xuyên để điều chỉnh trải nghiệm sử dụng.

Cách vận hành này khiến các hãng xe Trung Quốc ngày càng giống những công ty công nghệ hơn là nhà sản xuất ô tô theo mô hình truyền thống. Thiết kế có thể được điều chỉnh nhanh, sản phẩm được thử nghiệm và hoàn thiện qua từng vòng phát triển, còn phản hồi từ thị trường được đưa trở lại quá trình phát triển trong thời gian ngắn.

Sự linh hoạt ấy còn được áp dụng vào chiến lược thương hiệu và thị trường. Các hãng có thể nhanh chóng thay đổi cách xây dựng thương hiệu, danh mục xe và trải nghiệm khách hàng để phù hợp với từng khu vực, từ đó tiếp nhận phản hồi và điều chỉnh liên tục. Trong khi đó, nhiều hãng xe lâu năm vẫn chịu tác động của quy trình lập kế hoạch dài, bộ máy tổ chức phức tạp và phương thức vận hành đã ăn sâu qua nhiều năm. Vì thế, tốc độ đang trở thành một lợi thế cạnh tranh có ảnh hưởng đến cả sản phẩm lẫn cách doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường.

Xem thêm:

Audi điều chỉnh lộ trình điện hoá, động cơ xăng sẽ vẫn hiện diện trong kỷ nguyên xe điện

Từ tiếp thu kinh nghiệm đến tạo lợi thế mới

Trong 20 năm qua, các hãng xe Trung Quốc đã học hỏi rất nhiều từ những nhà sản xuất hàng đầu của phương Tây và Nhật Bản, từ kỹ thuật, an toàn cho đến thiết kế, đồng thời hợp tác với những đối tác có kinh nghiệm lâu năm để nâng cao năng lực của mình.

Song song với việc học hỏi, các hãng xe Trung Quốc còn thu hút nhân sự quốc tế từng làm việc tại những thương hiệu ô tô được đánh giá cao trên toàn cầu. Một số doanh nghiệp còn lựa chọn mua lại các thương hiệu lâu đời như Volvo và MG để rút ngắn thời gian tích lũy kinh nghiệm và xây dựng năng lực sản xuất. Tuy nhiên, những gì đang diễn ra hiện nay cho thấy các hãng xe Trung Quốc đã bước sang một chương mới. Những kinh nghiệm tiếp thu từ ngành ô tô quốc tế đang được kết hợp với thế mạnh về xe điện và phần mềm. Từ đó, họ không còn chỉ sao chép những cách làm cũ mà đang thử nghiệm những hướng phát triển mới cho chính ngành ô tô.

Định kiến về xe Trung Quốc đang thay đổi

Sự thay đổi của ngành ô tô Trung Quốc diễn ra nhanh hơn dự đoán của nhiều hãng xe phương Tây. Điều này không khó hiểu khi các doanh nghiệp lâu đời phải dựa trên một hệ thống đã được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Khi một doanh nghiệp đã phụ thuộc vào những nguồn lợi nhuận quen thuộc, việc chuyển sang một mô hình mới sẽ khó tránh khỏi việc kéo theo nhiều xáo trộn trong cách tổ chức. Bộ máy cồng kềnh, sự trì trệ trong tổ chức, sự phụ thuộc vào những khoản lợi nhuận hiện tại và những yêu cầu pháp lý phức tạp đều khiến quá trình chuyển sang một hướng mới mất thêm thời gian. 

Dù vậy, vấn đề không chỉ nằm ở cấu trúc doanh nghiệp mà còn xuất phát từ nhận thức về các thương hiệu Trung Quốc. Trong nhiều năm, các hãng xe Trung Quốc thường được xem là lựa chọn thiên về giá thành, chủ yếu hấp dẫn nhờ mức giá cạnh tranh thay vì năng lực sáng tạo. Thế nhưng ngày nay, quan niệm này đang dần mất đi cơ sở khi các hãng xe hàng đầu Trung Quốc ngày nay vẫn duy trì lợi thế về giá nhưng đồng thời cạnh tranh mạnh mẽ, thậm chí đạt kết quả tốt hơn ở nhiều tiêu chí đang trở thành thước đo quan trọng của ngành xe trong tương lai.

Xem thêm:

Mặt trái của xe điện: Liệu có phải là giải pháp bền vững cho môi trường?

Thị trường quốc tế đặt ra những thách thức mới

Chính sách và quan hệ giữa các quốc gia sẽ là một phần quan trọng trong chặng đường phía trước của ngành ô tô của Trung Quốc. Trong đó, Mỹ là một trong những thị trường có nhiều rào cản nhất, từ thuế nhập khẩu đến các quy định thương mại và yêu cầu kiểm soát của cơ quan quản lý. Mỗi thị trường đều có những quy định riêng, khiến quá trình gia nhập và mức độ đón nhận không thể giống nhau. Dù vậy, những rào cản này khó có thể làm thay đổi hoàn toàn xu hướng đang diễn ra.

Tại châu Âu, xe Trung Quốc đã bắt đầu tạo được chỗ đứng và tiếp tục thu hút khách hàng. Ở Đông Nam Á cùng nhiều thị trường mới nổi, các thương hiệu này còn phát triển nhanh hơn. Khi công nghệ ngày càng tốt, sản phẩm mang lại giá trị rõ ràng hơn và tốc độ cải tiến nhanh hơn, sức ép cạnh tranh sẽ tiếp tục tăng ngay cả tại những thị trường vốn có nhiều biện pháp bảo vệ ngành xe trong nước.

Cuộc chuyển đổi vị thế trên thị trường ô tô toàn cầu

Ngành ô tô đang bước vào một giai đoạn thay đổi khi cạnh tranh không còn xoay quanh số lượng đối thủ mới, mà chuyển sang sự khác biệt trong cách doanh nghiệp phát triển và vận hành. Điện hóa đang trở thành ưu tiên hàng đầu, phần mềm ngày càng giữ vị trí trọng điểm trong sản phẩm, thế nên, các doanh nghiệp cần xây dựng mạng lưới kết nối với nhiều lĩnh vực liên quan và tốc độ để duy trì sức cạnh tranh. 

Cũng chính vì sự dịch chuyển ấy, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang trở thành một phần quan trọng của quá trình này khi vừa thích ứng với xu hướng mới, vừa góp phần tạo ra những yêu cầu khác cho ngành. Quá trình tiến vào thị trường toàn cầu cũng đang làm thay đổi kỳ vọng về một chiếc xe, từ cách sản phẩm được tạo ra cho đến trải nghiệm sau khi sở hữu. Những chuyển biến đó cho thấy trật tự của ngành ô tô toàn cầu có thể tiếp tục thay đổi trong những năm tới. Thế hệ tập đoàn lớn tiếp theo sẽ được dẫn dắt bởi những doanh nghiệp bắt nhịp tốt với những thay đổi phía trước, thay vì chỉ dựa vào những quá khứ hoàng kim. Vì vậy, sự phát triển các hãng xe Trung Quốc đang được xem là một thế cờ mới trong ngành ô tô thế giới.

__

Chuyển ngữ: K.

Nguồn tham khảo: Colin Anderson/LUXUO Asia