Những tư duy kiến trúc bền vững mở đường cho các công trình tương lai (P2)
Trong bối cảnh ngành xây dựng chịu áp lực giảm phát thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, kiến trúc bền vững trở thành định hướng quan trọng. Cùng LUXUO tiếp tục khám phá những giải pháp đang đặt ra những tiêu chuẩn ngành kiến trúc qua tư duy của các KTS hàng đầu.
Nếu một tòa nhà có thể tự tạo ra năng lượng, đồng thời trở thành môi trường sống cho cây cối và chim chóc, liệu đó có phải là hình mẫu kiến trúc của tương lai? Câu trả lời đang dần xuất hiện trong những dự án được phát triển bởi các kiến trúc sư hàng đầu thế giới. Thay vì chỉ tập trung vào quy mô đồ sộ, họ nghiên cứu cách công trình tương tác với ánh nắng, gió, nguồn nước, vật liệu và hệ sinh thái. Những giải pháp này cho thấy kiến trúc bền vững không nhất thiết đòi hỏi sự đánh đổi về tiện nghi hay thẩm mỹ. Ngược lại, khi được tính toán từ đầu, trách nhiệm môi trường có thể trở thành động lực cho những ý tưởng thiết kế mới, đồng thời nâng cao chất lượng sử dụng và giá trị lâu dài của công trình.
Xem thêm:
Kiến trúc trường thọ: Khoản đầu tư dài hạn trong kỷ nguyên sống khỏe
Tư duy đưa thiên nhiên vào đô thị của KTS Stefano Boeri
Dự án “Bosco Verticale”, còn được biết đến rộng rãi với tên gọi “Khu rừng thẳng đứng”. Ảnh: Dimitar Harizanov.
Một tòa nhà từ trước đến nay luôn được thiết kế chủ yếu để phục vụ nhu cầu cư trú của con người. Thế nhưng, dự án Vertical Forest của KTS Stefano Boeri lại mang đến một hướng đi mới khi đưa cây xanh, thực vật, côn trùng cùng các loài chim vào ngay từ bản thiết kế.
Tại Milan, hai tòa tháp dân cư Bosco Verticale sở hữu khoảng 800 cây thân gỗ, 4.500 cây bụi và 20.000 cây xanh. Toàn bộ thảm thực vật này được chọn lựa kỹ lưỡng dựa trên mức độ tiếp xúc ánh nắng mặt trời, đặc điểm sinh trưởng và điều kiện vi khí hậu. Nhóm thiết kế gọi dự án này là mô hình thử nghiệm cho hướng phát triển đa dạng sinh học trong kiến trúc, đặt sự hòa hợp với tự nhiên bên cạnh mục tiêu phát triển bền vững.
Dự án Wonderwoods. Ảnh: The Plan.
Ý tưởng này tiếp tục được phát triển tại Wonderwoods ở Utrecht, ra mắt năm 2025 với khoảng 360 cây thân gỗ và 50.000 cây thuộc 30 loài bản địa. Phần mặt tiền tòa nhà thiết kế sẵn các hốc nhỏ cho chim trú ngụ, đồng thời trang bị hệ thống hứng nước mưa và cảm biến theo dõi tình trạng cây trồng. Cũng hoàn thành trong năm 2025, Vertical Forest tại Tirana sử dụng hơn 20 giống cây bản địa cùng hệ thống tưới lấy nước mưa. Theo đơn vị thiết kế, việc phủ xanh giúp giảm nhiệt độ đô thị, tăng đa dạng sinh học và mang lại không khí trong lành hơn.
Tầm nhìn này mang một tham vọng lớn bởi cây xanh đã thoát khỏi vai trò phụ trợ cảnh quan. Trong cấu trúc mới này, thảm thực vật tác động mạnh mẽ đến thiết kế mặt tiền, cấu trúc ban công, phương án tưới tiêu, công tác bảo dưỡng, môi trường khí hậu và diện mạo của chính tòa nhà. Và thành phố trong tương lai nhờ đó sẽ quy tụ những công trình hoạt động như một mắt xích sinh thái đô thị thay vì những khối bê tông khép kín.
Xem thêm:
Xu hướng thiết kế kiến trúc nội thất đột phá và bền vững trong kỷ nguyên công nghệ
Tư duy kết hợp tiện nghi với trách nhiệm môi trường của KTS Bjarke Ingels
Dự án 8 House là tổ hợp công trình đa chức năng. Ảnh: Maria Gonzales.
Sẽ có nhiều người thường nghĩ “sống xanh” đồng nghĩa với việc phải thắt chặt sinh hoạt qua hàng loạt quy định như giảm tiêu thụ điện, giảm khí thải và hạn chế rác thải. Suốt hơn hai thập kỷ qua, kiến trúc sư Bjarke Ingels đã đưa ra góc nhìn hoàn toàn mới mẻ nhằm thay đổi suy nghĩ này. Khái niệm Hedonistic Sustainability mà tập đoàn BIG hướng tới khẳng định ý thức bảo vệ môi trường hoàn toàn có thể đi đôi với niềm vui tận hưởng cuộc sống.
CopenHill là nhà máy năng lượng tích hợp đường trượt tuyết. Ảnh: BIG.
Công trình CopenHill tại thành phố Copenhagen là minh chứng rõ ràng nhất cho tư duy này. Bên dưới tòa nhà là nhà máy xử lý rác thải thành năng lượng, còn phần mái phía trên lại trở thành công viên đồi núi với đường trượt tuyết dài 500m, lối đi bộ, khu leo núi cùng tầm nhìn bao quát toàn thành phố. Sức hút của công trình nằm ở chỗ việc bảo vệ môi trường đã trở thành một tiện ích phục vụ đời sống thay vì là một sự đánh đổi.
Tư duy thiết kế này tiếp tục lan tỏa vào các không gian nhà ở của BIG khi dự án 8 House tại Copenhagen chọn hình khối vòng lặp linh hoạt để đan cài khéo léo giữa căn hộ, văn phòng và các cửa hàng, giúp mọi góc nhỏ đều đón nhận ánh sáng tự nhiên cùng bầu không khí thoáng đãng.
Đối với mảng kiến trúc cao cấp, sự bền vững trở nên hấp dẫn hơn hẳn khi các giải pháp môi trường giúp trải nghiệm sống thêm phần trọn vẹn qua những khoảng ban công mát mẻ, không khí trong lành, không gian xanh thư thái, những con đường dạo bộ yên bình cùng nguồn năng lượng chủ động.
Bởi một công trình kiến trúc bền vững thực sự chạm tới thành công chính là nơi tạo ra sự gắn bó và mang lại giá trị đủ thiết thực để cư dân chẳng nỡ rời đi.
Xem thêm:
Kiến trúc mềm – Từ tượng đài đến khoảnh khắc
Những công trình thân thiện với hệ sinh thái của KTS Jeanne Gang
Tháp Solar Carve được thiết kế thích ứng với các điều kiện môi trường nhằm hạn chế chim va vào công trình. Ảnh: Studio Gang.
Những ý tưởng thiết kế của KTS Jeanne Gang bắt đầu từ một thắc mắc tưởng chừng đơn giản, đó là chuyện gì xảy ra lúc ngành kiến trúc không còn coi thiên nhiên chỉ là “bức bình phong” trang trí? Từ câu hỏi này, Studio Gang phát triển những giải pháp giúp công trình hạn chế gây hại cho chim, tạo đồng cỏ trên mái nhà và vận dụng các nguyên lý sinh thái vào thiết kế.
Không gian bên trong tháp Solar Carve. Ảnh: Studio Gang.
Đối với Jeanne Gang, kiến trúc là cầu nối cầu nối giữa con người, môi trường tự nhiên và những loài sinh vật cùng tồn tại trong hệ sinh thái. Chính vì vậy mà ông đã tạo ra Solar Carve Tower ở số 40 Tenth Avenue, New York, với hình khối mặt đứng được tính toán theo điều kiện ánh sáng mặt trời và lớp kính xử lý đặc biệt nhằm giảm nguy cơ chim va vào tòa nhà.
Tại Venice Biennale 2025, mô hình lắp đặt The Living Orders of Venice tiếp tục khám phá đời sống hoang dã trong đô thị, đồng thời đặt câu hỏi làm sao để đô thị có thể trở thành môi trường sống tốt hơn cho muôn loài. Đến năm 2026, Shirley Chisholm Recreation Centre tại Brooklyn cũng được Studio Gang đưa vào danh mục dự án phục vụ cộng đồng và bảo vệ chim.
Lối tư duy đó của Jeanne Gang đã mở rộng câu chuyện bảo vệ môi trường ra nhiều khía cạnh mới. Một không gian có thể tiết kiệm điện năng nhưng vẫn gây hại cho thiên nhiên nếu mặt kính gây hại đến chim chóc khi lao vào, cảnh quan làm đứt gãy môi trường sống hoặc việc thi công chặt đi những cây cổ thụ lâu năm. Từ đó, tòa nhà trong tương lai sẽ gánh thêm nghĩa vụ mới, không dừng ở mức giảm bớt thiệt hại mà phải tạo ra điều kiện thuận lợi cho các loài khác tiếp tục sinh tồn.
Xem thêm:
Những dự án kiến trúc trọng điểm của Trung Quốc trong năm 2026
Công trình tự chủ năng lượng của KTS Snøhetta
Không gian giếng trời ngoài trời tại công trình Powerhouse Brattørkaia của Snøhetta ở Trondheim, Na Uy. Ảnh: Ivar Kvaal.
Một trong những tham vọng lớn nhất của ngành kiến trúc hiện nay là tạo ra những công trình vận hành tương tự một trạm phát điện thu nhỏ. Cụ thể, dự án Powerhouse Brattørkaia tại Trondheim thuộc Norway được Snøhetta thiết kế để hướng đến mục tiêu tạo ra tổng năng lượng nhiều hơn lượng tiêu thụ trong toàn bộ vòng đời, bao gồm quá trình vận hành, xây dựng, tháo dỡ và sản xuất vật liệu.
Công trình Powerhouse Telemark tại Porsgrunn, Na Uy. Ảnh: Ivar Kvaal.
Gần 3.000m² pin mặt trời được lắp đặt trên mái và phần trên của mặt tiền. Hệ thống này kết hợp với lớp cách nhiệt hiệu quả, công nghệ thu hồi nhiệt, cơ chế sưởi kết hợp làm mát từ nước biển, các thiết bị tiết kiệm điện cùng khối tích nhiệt. Trung bình mỗi ngày, tòa nhà sản xuất lượng điện gấp hơn hai lần mức tiêu thụ, phần dư có thể cung cấp cho các công trình lân cận, phương tiện chạy điện và mạng lưới điện quy mô nhỏ tại địa phương.
Đến năm 2025, phương pháp do Snøhetta phát triển trong khuôn khổ hợp tác Powerhouse đặt trọng tâm lớn hơn vào tổng lượng carbon trong suốt vòng đời công trình, tính cả khí thải phát sinh từ vật liệu, năng lượng tái tạo, nhu cầu sử dụng điện và vật liệu phát thải thấp. Bởi vậy, lắp pin mặt trời trên mái chỉ là một phần của bài toán môi trường. Năng lượng dùng để khai thác nguyên liệu, sản xuất linh kiện, vận chuyển, xây dựng và tháo dỡ cũng cần được tính đến. Trong tương lai, tòa nhà có thể vừa tự phát điện, thu hồi nhiệt, tái sử dụng nước, vừa chia sẻ phần năng lượng dư với khu dân cư xung quanh.
___
