Vacheron Constantin tái định nghĩa di sản thủ công với Artisan Residency Programme
Sau 18 tháng trải dài giữa New York, Geneva và studio riêng của mỗi nghệ nhân, Artisan Residency Programme do Vacheron Constantin và The Metropolitan Museum of Art (The Met) khởi xướng bước vào chặng cuối với ba sáng tạo của Aspen Golann, Ibrahim Said và Joy Harvey. Lấy cảm hứng từ những kiệt tác được lưu giữ tại The Met cùng di sản métiers d’art của Vacheron Constantin, các tác phẩm đưa kỹ nghệ thủ công hàng thế kỷ vào cuộc đối thoại với đổi mới và sáng tạo đương đại.
Kể từ khi thành lập năm 1755, Vacheron Constantin luôn xem việc gìn giữ và trao truyền kỹ nghệ thủ công là một trong những ưu tiên hàng đầu – điều này thể hiện qua xưởng chuyên biệt dành hoàn toàn cho métiers d’art tại Manufacture. Sau 271 năm, thương hiệu giữ một vị trí riêng biệt trong thế giới nghệ thuật và văn hóa, khi nguồn cảm hứng cho các sáng tạo trải rộng qua nhiều thực hành nghệ thuật thuộc những nền văn hóa và thời kỳ khác nhau trên thế giới.
Tinh thần ấy hiện diện trong những sáng tạo Haute Horlogerie thông qua sự kết hợp giữa các kỹ nghệ thủ công lâu đời như guilloché, chạm khắc, đính đá và tráng men với những kỹ thuật chế tác đồng hồ không ngừng được tái khám phá. Song song với đó, Vacheron Constantin còn mở rộng vai trò như một nơi ươm mầm và chất xúc tác cho nghệ thuật, văn hóa và sáng tạo.
Sau quan hệ hợp tác với Louvre từ năm 2019, The Metropolitan Museum of Art từ năm 2023 và Educational Institute of the Palace Museum tại Bắc Kinh từ năm 2024, việc hỗ trợ các tài năng, duy trì và trao truyền kỹ thuật, thực hành cùng tay nghề thủ công tiếp tục là một trong những ưu tiên của Vacheron Constantin.
Trong tinh thần đó, Artisan Residency Programme khởi động vào tháng 5/2025 như một chương mới trong hành trình gìn giữ và trao truyền craftsmanship (kỹ nghệ).
Xem thêm:
Vacheron Constantin cùng nghệ sĩ Shan Jiang khắc họa hành trình nghệ thuật tôn vinh di sản Việt Nam
Khi di sản trở thành chất liệu cho sáng tạo mới
Chương trình được xây dựng trên ba trụ cột:
1) Khuyến khích sự phát triển của nhiều loại hình nghệ thuật và kỹ nghệ thủ công để chúng tiếp tục tiến hóa.
2) Mở rộng những giới hạn của nghề thủ công truyền thống bằng các hình thức biểu đạt mới.
3) Truyền cảm hứng cho thế hệ tương lai thông qua trao đổi ý tưởng và chuyển giao tri thức.
Ngày 8/10 tại New York, trong sự kiện do Vacheron Constantin tổ chức tại The Metropolitan Museum of Art, ba nghệ nhân được lựa chọn cho chương trình gồm nhà thiết kế người Mỹ Aspen Golann, nghệ nhân gốm người Mỹ gốc Ai Cập Ibrahim Said và nghệ nhân kim hoàn người Anh – Ý Joy Harvey sẽ giới thiệu những tác phẩm được hoàn thiện trong 18 tháng lưu trú và sáng tạo tại New York, Geneva cũng như thành phố nơi studio của mỗi người tọa lạc.
Từ lịch sử nghệ thuật phong phú của The Metropolitan Museum of Art đến chuyên môn nghệ thuật trang trí của Vacheron Constantin, cả ba đặt những kỹ nghệ truyền thống ở vị trí trung tâm nhưng đồng thời thử thách các quy ước bằng đổi mới và sáng tạo. Thành quả là ba tác phẩm mang ba cá tính riêng biệt:
Tác phẩm Vessels của Aspen Golann: Một chiếc bình gỗ quy mô lớn sử dụng kỹ thuật điêu khắc phù điêu.
Tác phẩm Shaping Time của Ibrahim Said: Cấu trúc gốm sơn ba tầng được tạo hình và chạm khắc.
Tác phẩm Ruined Splendour – Bronze Diadem của Joy Harvey: Một chiếc vành miện bằng đồng kết hợp nhiều kỹ thuật xử lý hợp kim kim loại quý và bán quý.
Sau thời gian nghiên cứu tại The Metropolitan Museum of Art ở New York và Manufacture của Vacheron Constantin tại Geneva, mỗi nghệ nhân diễn giải di sản và kho tàng của hai tổ chức theo một cách riêng. Gỗ với Aspen, đất sét với Ibrahim và kim loại với Joy trở thành những chất liệu chính. Những công cụ và động tác gần như không thay đổi suốt hàng thế kỷ, thậm chí hàng thiên niên kỷ, được đặt cạnh công nghệ đương đại như quét 3D, đưa các thực hành thủ công truyền thống vào một ngữ cảnh mới.
Xem thêm:
Vacheron Constantin Métiers d’Art Tribute to the Animal Kingdom: Sự quy tụ sáu kỹ nghệ thủ công bậc thầy
Tác phẩm Vessels của tác giả Aspen Golann
Nhà thiết kế người Mỹ Aspen Golann
Với tác phẩm Vessels, Aspen Golann tạo nên một chiếc bình gỗ quy mô lớn cao khoảng 1,5 m tại studio ở New Hampshire, Mỹ. Khối rỗng khổng lồ được trang trí bằng những họa tiết lấy cảm hứng từ thiên nhiên như lá cây, trái cây và ngựa, thể hiện bằng kỹ thuật điêu khắc phù điêu. Được hình dung như một vật phẩm trang trí, tác phẩm kết hợp những kỹ nghệ truyền thống của nghề mộc, điêu khắc và chế tác đồ gỗ.
Trong thời gian tại The Metropolitan Museum of Art, Aspen đặc biệt chú ý đến những món nội thất gỗ Mỹ từ thế kỷ 17 đến 19. Nguồn tham chiếu của tác giả trải từ những chiếc rương ở Connecticut và Pennsylvania, các họa tiết lá và hoa được chạm khắc, hình ảnh kỳ lân và kỵ sĩ, đến một chiếc ghế ăn thế kỷ 18 với phần mặt ghế thêu hoa và bộ bàn viết – tủ sách được chế tác từ gỗ sa tanh (satinwood), gỗ phong (maple) và gỗ gụ (mahogany), mang phong cách Tân cổ điển thịnh hành tại New England vào đầu thế kỷ 19.
Và khi đến với Vacheron Constantin, Aspen tìm hiểu kỹ thuật tráng men và chạm khắc được thực hành trong xưởng métiers d’art. Qua các nghệ nhân chuyên môn, cô khám phá cách những kỹ thuật trang trí có thể biến một chiếc đồng hồ từ vật dụng chức năng thành nơi lưu giữ lịch sử nghệ thuật và văn hóa với những lớp biểu tượng và ẩn dụ.
“Việc khám phá những chiếc đồng hồ thuộc bộ sưu tập di sản của Vacheron Constantin nhắc tôi nhớ rằng craftsmanship có thể đạt đến mức độ tinh tế như thế nào, và từng chi tiết của một sáng tạo, dù nhỏ đến đâu, đều có thể nhận được sự chăm chút đặc biệt. Nhận thức này khuyến khích tôi đầu tư trọn vẹn hơn vào từng khía cạnh trong thực hành sáng tạo của mình” – Aspen Golann chia sẻ.
Là một nghệ nhân chế tác tủ và chạm khắc gỗ, Aspen hiện giảng dạy thiết kế và chế tác nội thất tại Rhode Island School of Design, New England. Thông qua việc diễn giải lại những mẫu nội thất Mỹ tiêu biểu của các thế kỷ trước, thực hành của cô khám phá những vấn đề về giới và động lực quyền lực. Cô cũng là người sáng lập Chairmaker’s Toolbox, một sáng kiến thúc đẩy khả năng tiếp cận và tính bình đẳng trong lĩnh vực thiết kế ghế.
Xem thêm:
Vacheron Constantin Overseas Self-Winding 34.5mm: Hành trình khám phá không giới hạn
Tác phẩm Shaping Time của tác giả Ibrahim Said
Nghệ nhân gốm người Mỹ gốc Ai Cập Ibrahim Said
Nếu Aspen tìm đến gỗ, Ibrahim Said lựa chọn đất sét cho Shaping Time. Tại studio ở North Carolina, nghệ nhân kết hợp nước và đất sét trên bàn xoay để tạo nên ba bố cục bán nguyệt, sau đó hợp nhất thành một cấu trúc thẳng đứng ba tầng. Với kích thước rộng x cao khoảng 1,37 × 0,91 m (4 feet 6 inches × 3 feet), tác phẩm mang tính hữu cơ rõ nét, được bao phủ bởi những mảng chạm nổi, chi tiết xuyên thấu và bề mặt men đa sắc. Các họa tiết đặc trưng của văn hóa Ai Cập cổ đại và Hồi giáo được tái diễn giải bên cạnh những ngôi sao tám cánh, trong khi đường nét và cách thực hiện cũng gợi nhắc một cách tinh tế đến biểu tượng Maltese Cross của Vacheron Constantin.
Tại The Metropolitan Museum of Art, Ibrahim tìm thấy nguồn cảm hứng từ sự đối xứng và giản lược thanh lịch của chiếc bình Lentoid Ai Cập cổ đại, còn được gọi là “New Year’s flask”. Những tham chiếu khác gồm bộ lọc nước bằng chất liệu gốm phủ men (faience) của văn hóa Hồi giáo từ Fustat, Ai Cập vào thế kỷ 10-12, vòng cổ hoa được tìm thấy trong hố chôn cất Tutankhamun và vòng cổ ngực của Công chúa Sithathoryunet với hai chim ưng được bao quanh bởi chữ tượng hình đa sắc, khắc tên Senusret II – vị vua thứ tư của Vương triều thứ 12 Ai Cập.
Thời gian tại Vacheron Constantin lại giúp Ibrahim tiếp cận sự kết hợp giữa chạm khắc, tráng men và sơn mài – những kỹ nghệ vốn đã đồng hành với hành trình nghệ thuật của anh từ khi bắt đầu làm việc với đất sét. Đặc biệt, cam kết và tinh thần đổi mới mà các nghệ nhân Vacheron Constantin mang vào việc thực hành nghệ thuật trang trí hằng ngày để lại ấn tượng sâu sắc với nghệ nhân.
Sinh ra trong một gia đình làm gốm tại Fustat, Ai Cập, Ibrahim Said hiện sống và làm việc tại Greensboro, North Carolina. Lấy cảm hứng từ di sản văn hóa quê hương và nghệ thuật gốm thời Naqada, khoảng 4.000–3.000 năm TCN, anh liên tục thử thách giới hạn của đất sét qua những vật chứa, bình và tác phẩm điêu khắc có cấu trúc tưởng như thách thức trọng lực, phủ trên đó những hệ họa tiết phức tạp.
Xem thêm:
Watches & Wonders 2026: Vacheron Constantin bứt phá giới hạn của nghệ thuật Haute Horlogerie
Tác phẩm Ruined Splendour – Bronze Diadem của nghệ nhân Joy Harvey
Nghệ nhân kim hoàn người Anh – Ý Joy Harvey
Tác phẩm Ruined Splendour – Bronze Diadem của Joy Harvey lại đi theo một hướng khác, khi đặt sự không hoàn hảo và dấu vết của thời gian vào trung tâm sáng tạo. Chiếc vành vương miện gồm một chuỗi cấu trúc đồng hình thoi được rèn, đan xen với những mảng lấy cảm hứng từ đường gân lá, kết hợp kỹ thuật tạo hạt tinh tế, những chi tiết treo hình hạt giống thường thấy trên trang sức Hy Lạp cổ đại và những bông hoa bramble bằng vàng.
Joy sử dụng những hợp kim được pha chế riêng. Để duy trì độ dẻo của đồng cổ, cô sử dụng bạc thay cho chì và arsenic, đồng thời lựa chọn hợp kim 60% vàng có hàm lượng đồng thấp nhằm đáp ứng các kỹ thuật nung kết cần thiết cho những chi tiết dạng hạt và kỹ thuật tạo hạt.
Bước cuối cùng lại là chủ động biến chiếc vành vương miện thành một “tàn tích”: tác phẩm được xuyên qua bằng những thanh kim loại chế tạo bằng máy, sau đó điểm xuyết những nhành hoa bụi gai bằng vàng, trang trí bằng kỹ thuật chạm vân guilloché. Với Joy, tinh thần của tác phẩm nằm chính ở trạng thái “tàn phai” – khi vẻ huy hoàng không tồn tại vĩnh viễn mà dần biến đổi dưới tác động của thiên nhiên và bàn tay con người. Các kỹ thuật thủ công truyền thống được cô kết hợp với những phương pháp đương đại như quét 3D, trong khi những chi tiết tưởng như chưa hoàn thiện hay hư hại lại trở thành nơi chứa đựng những tầng ý nghĩa sâu hơn.
Nguồn cảm hứng tại The Metropolitan Museum of Art của Joy đến từ nhiều món trang sức cổ: một chiếc vương miện đồng từ vùng Carpathian niên đại 1200–800 TCN, đôi hoa tai vàng dành cho hoàng gia từ Ấn Độ vào thế kỷ I TCN, vòng cổ vàng với những chi tiết hình hạt giống của Hy Lạp khoảng 330–300 TCN, cùng một món trang sức đội đầu bằng vàng đính ruby, ngọc trai và đá mắt mèo từ Trung Quốc thời Tống hoặc muộn hơn.
Bên cạnh trang sức, bức tranh chưa hoàn thiện của họa sĩ Pháp Théodore Rousseau (1812–1867), mô tả cảnh hoàng hôn mùa đông trong rừng Fontainebleau, cũng gây ấn tượng mạnh với Joy. Bầu không khí trầm tối và sâu lắng từ tác phẩm hội họa này đồng điệu với cảm xúc cô muốn truyền tải vào chiếc diadem.
Tại các xưởng của Vacheron Constantin, Joy dành thời gian nghiên cứu nghệ thuật guillochage được ứng dụng trên những bông hoa của tác phẩm. Cánh hoa trước tiên được chạm trên máy tiện guilloché, sau đó họa tiết chủ động bị làm biến dạng thông qua quá trình tác động và rèn kim loại, xóa đi những ranh giới hình học rõ rệt để tạo nên những “khiếm khuyết” có chủ ý.
“Đây là cơ hội đặc biệt để làm việc cùng những nghệ nhân lành nghề, những người thực sự hiểu ý nghĩa của việc trở thành một người thợ thủ công và những gì cần thiết để phát triển kỹ năng. Mỗi người đều chỉ ra những kỹ thuật và thách thức cần thiết để hiện thực hóa thành quả từ tầm nhìn và cảm hứng sáng tạo của bạn”, Joy Harvey chia sẻ.
Sinh ra tại Ý, nơi cô hiện sống và làm việc, Joy Harvey là nghệ nhân kim hoàn tạo nên những món trang sức hoàn toàn thủ công, lấy cảm hứng từ cảm xúc nguyên bản, vẻ đẹp hoang dã và cuộc đấu tranh của con người trước dòng chảy thời gian. Năm 2021, cô đồng sáng lập workshop la luce cùng nhiếp ảnh gia kiêm kỹ sư Marco Rossi, kết hợp các kỹ thuật kỹ thuật số để giải quyết những thách thức trong chế tác. Được đào tạo về kỹ thuật kim hoàn Florence truyền thống và từng theo học Hóa học tại đại học, Joy tiếp cận trang sức đương đại từ góc nhìn triết học và cảm xúc, tập trung vào thời gian, sự không hoàn hảo, tính phù du và những dấu tích của sự suy tàn.
Xem thêm:
Vacheron Constantin ra mắt không gian mua sắm lấy cảm hứng từ Việt Nam
Artisan Residency Programme – viết tiếp di sản qua những thế hệ nghệ nhân
Ba sáng tạo của Aspen Golann, Ibrahim Said và Joy Harvey cũng là chương mới trong mối quan hệ hợp tác nghệ thuật – văn hóa giữa Vacheron Constantin và The Metropolitan Museum of Art, được thiết lập từ năm 2023. Quan hệ này đã được thể hiện qua nhiều sự kiện và sáng kiến sáng tạo, trong đó có chương trình A Masterpiece on the Wrist, cho phép những người yêu đồng hồ và nhà sưu tầm hợp tác cùng xưởng Les Cabinotiers của Vacheron Constantin để tạo nên một chiếc đồng hồ độc bản theo mong muốn, với mặt số tái hiện bằng kỹ thuật tráng men một tác phẩm thuộc bộ sưu tập của The Metropolitan Museum of Art.
Ở một khía cạnh khác, Artisan Residency Programme tiếp tục phản ánh cam kết chung của hai tổ chức đối với việc gìn giữ và trao truyền nghệ thuật, craftsmanship và văn hóa dưới nhiều hình thức. Sự dìu dắt và trao truyền (Mentorship) cũng là giá trị cốt lõi đối với cả The Metropolitan Museum of Art và Vacheron Constantin.
Điều này đồng thời gợi lại một dấu mốc từ chính lịch sử của Vacheron Constantin: năm 1755, Jean-Marc Vacheron ký hợp đồng học nghề đầu tiên của Vacheron Constantin. Từ thế hệ này sang thế hệ khác, thương hiệu tiếp tục hướng đến việc duy trì truyền thống chế tác đồng hồ và kỹ nghệ thủ công, đồng thời làm giàu di sản ấy bằng những kỹ thuật mới cùng các hướng khám phá mới.
Qua Artisan Residency Programme, tinh thần đó được mở rộng vượt khỏi phạm vi Haute Horlogerie. Những kỹ nghệ có lịch sử hàng thế kỷ không chỉ được bảo tồn như di sản của quá khứ, mà tiếp tục được đặt vào tay một thế hệ nghệ nhân mới – để được thử nghiệm, diễn giải và tìm thấy những hình thức biểu đạt mới trong hiện tại.
