Ánh sáng không chỉ để làm sáng không gian mà được kiến trúc sư xem như một “vật liệu tối thượng”, có khả năng biến đổi cảm xúc, tạo ra sự tương tác và đưa “thời gian” vào kiến trúc, vào đời sống riêng của chủ nhân ngôi nhà.

Kiến trúc sư Châu Trần làm chủ kỹ thuật thiết kế, đúc khuôn các không gian rộng lớn thành một khối liền mạch vừa hiện đại, sang trọng, vừa ấm áp và giàu cảm xúc. Với ánh sáng là ngôn ngữ chủ đạo, Châu Trần hé lộ về cách anh cảm nhận một công trình trước khi thực sự bắt tay vào tạo hình, cách anh sắp đặt những khoảng trống để nghệ thuật lên tiếng, và cách anh mang hơi ấm của chủ nhân vào một không gian, khiến cho họ luôn mong muốn được quay về.

Theo anh, trong một không gian sống, tại sao ít hơn lại là nhiều hơn?

Khi giảm bớt số lượng vật dụng, mỗi chi tiết còn lại trong không gian đều phải mang ý nghĩa hoặc chất lượng vượt trội. Lúc này, vẻ đẹp của vật liệu và chi tiết kỹ thuật sẽ trở thành tâm điểm của sự chú ý. “Ít hơn” cũng buộc người thiết kế phải tư duy sáng tạo hơn. Kết quả là bạn có một ngôi nhà gọn gàng một cách thông minh, nơi mọi thứ đều có vị trí riêng và phục vụ mục đích cụ thể.

Cuối cùng, những không gian rườm rà, quá nhiều chi tiết trang trí, thường dễ bị lỗi mốt theo xu hướng, trong khi những không gian đi theo triết lý tối giản thường giữ được giá trị thẩm mỹ lâu hơn.

Khoảng thở và sự tĩnh lặng trong thiết kế của anh được cảm nhận rất rõ. Anh muốn người sử dụng “chạm” vào trạng thái nào khi bước vào không gian mình tạo ra?

Tôi muốn họ có thể buông bỏ và kết nối. Những “khoảng thở” trong không gian của tôi đóng vai trò như những bộ lọc mà khi đi qua đó, người ta sẽ được rũ bỏ những áp lực, ồn ào và nhiễu nhương của thế giới bên ngoài để quay về trạng thái nhẹ nhõm, bình yên. Nhưng tĩnh lặng không phải là cô lập. Trong tĩnh lặng, tôi muốn người dùng chạm vào sự kết nối sâu sắc với tự nhiên và với những người thân yêu của họ. Trong một không gian ít vật chất, sự hiện diện của con người sẽ trở nên rõ ràng và quý giá hơn.

Với sự tối giản như vậy, anh kết hợp các tác phẩm nghệ thuật vào không gian như thế nào?

Nghệ thuật của tôi không đứng yên. Tôi sử dụng ánh sáng để tạo ra sự biến đổi cho tác phẩm theo từng thời điểm. Một bức tranh có thể thanh thoát vào buổi sáng, nhưng lại trở nên sâu thẳm, huyền bí vào ban đêm. Bóng đổ của tác phẩm cũng có thể trở thành một phần của nghệ thuật.

Trong không gian tối giản, một tác phẩm không cần “gào thét” để được chú ý. Tôi có thể tạo “điểm tụ” cho mắt nhìn bằng cách chọn một tác phẩm có kích thước lớn – một bức tranh hay tượng điêu khắc với đường nét tinh giản – rồi đặt nó ở vị trí trang trọng nhất. Khi xung quanh là những khoảng thở, tác phẩm đó sẽ tỏa sáng một cách tự nhiên.

Thiết kế của anh tạo cảm giác có một dòng chảy liền mạch và hài hòa. Điều gì tạo nên phong cách này và ai là người ảnh hưởng đến anh nhất?

Tâm hồn tôi gắn bó với các giá trị Á Đông. Những tác phẩm nghệ thuật truyền thống, nghệ thuật tranh lụa, kiến trúc nội thất và văn hóa Á Đông là nguồn cảm hứng giúp tôi làm mềm đi những đường nét hiện đại của kiến trúc phương Tây, tạo nên phong cách cá nhân hiện đại nhưng vẫn mang chút hoài niệm và giàu cảm xúc.

Hai kiến trúc sư ảnh hưởng lớn nhất đến tôi là Ludwig Mies van der Rohe và Tadao Ando. Nếu Mies van der Rohe ảnh hưởng lên cách tôi tôn thờ cấu trúc thuần khiết, thì Tadao Ando dạy tôi cách sử dụng bê tông trần và ánh sáng như một vật liệu. Với những không gian mở và vách kính xóa nhòa ranh giới của Mies van der Rohe, cùng cách dùng ánh sáng để tạo mảng miếng rõ rệt từ Ando, tôi bắt đầu tạo ra sự liền mạch trong các thiết kế của mình như một thực thể có tâm hồn.

Anh có vẻ không chú trọng đến trang trí mà hướng đến việc sắp đặt mọi thứ sao cho vừa vặn với nhau. Như vậy, những phần độc lập trong công trình sẽ đối thoại cùng nhau như thế nào?

Các phần độc lập không tồn tại tách rời mà “nói chuyện” với nhau thông qua ba ngôn ngữ chính: ngôn ngữ của ánh sáng và bóng đổ, ngôn ngữ của vật liệu tương phản – bù trừ, và ngôn ngữ của sự lưu chuyển trong khoảng trống.

Tôi thường để các vật liệu đối lập đứng cạnh nhau. Tường đá thô mộc sẽ đối thoại với một mặt kính phẳng lặng. Đá cẩm thạch kết hợp với chi tiết kim loại sẽ trở thành điểm nhấn trên nền gỗ ấm áp. Sự “vừa vặn” ở đây chính là tỷ lệ: không cái nào lấn át cái nào.

Trong thiết kế của tôi, khoảng trống không phải là diện tích thừa, mà là “nhân vật chính” giúp người sử dụng khi đứng ở một góc vẫn có thể cảm nhận được nhịp điệu của góc kia. Tôi không chủ ý sắp đặt đồ vật. Nhưng khi mọi thứ vừa vặn, không gian sẽ tự phát ra tiếng nói của sự an tâm và nội thất sẽ gắn kết với chủ nhân theo luồng chuyển động của họ.

Theo anh, trong thiết kế hiện đại, các không gian chức năng có còn đóng vai trò như cũ nữa không, hay chúng sẽ thay đổi?

Ranh giới giữa các không gian không còn là tường gạch, mà đã chuyển sang “xuyên thấu và cộng hưởng”. Chẳng hạn như trước đây, phòng khách, bếp và phòng ăn là ba thực thể tách biệt thì bây giờ, chúng có thể tích hợp thành một. Đảo bếp không chỉ để chuẩn bị thức ăn, mà còn trở thành nơi tiếp khách, bàn làm việc, hay không gian học tập của con trẻ. Mở rộng ra, phòng ngủ có thể kết hợp với thư viện, phòng tắm có thể trở thành spa trị liệu tại nhà… Theo tôi, trong tương lai, vai trò của không gian sẽ không được định nghĩa bằng tên gọi nữa, mà bằng hành vi của con người.

Trong các thiết kế của anh, có thể thấy ánh sáng cũng được xem như một loại vật liệu. Anh sử dụng vật liệu này như thế nào? Ngoài ra, còn những yếu tố nào khác quyết định cách anh chọn vật liệu?

Đối với tôi, ánh sáng không chỉ để làm sáng không gian mà chính là “vật liệu tối thượng” có khả năng biến đổi cảm xúc và diện mạo của mọi vật liệu khác. Tôi dùng ánh sáng tự nhiên để tạo ra những mảng tối. Bóng đổ từ một hệ lam, một kẽ hở hay một ô lấy sáng hình tròn sẽ phá đi hình ảnh của ô vuông thông thường, vẽ nên những họa tiết thay đổi theo từng giờ trong ngày. Đây là cách tôi đưa “thời gian” vào trong kiến trúc.

Ngoài ra, tôi lựa chọn vật liệu dựa trên tính trung thực, ưu tiên những vật liệu nguyên bản, chẳng hạn như đá tự nhiên với vân sắc không trùng lặp, gỗ ấm và có mùi hương đặc trưng, vật liệu thủ công tôn vinh vẻ đẹp của nghệ nhân và làng nghề. Tôi rất yêu các sản phẩm từ gốm sứ, sơn mài, mây tre, v.v..

Sự trung thực tạo nên một không gian có gốc rễ và chiều sâu, cân bằng vẻ bóng bẩy, xa hoa với sự tự nhiên, bình dị.

Kiến trúc sư Châu Trần

Anh có những “nghi thức” cá nhân nào trước mỗi lần sáng tạo?

Tôi thường để mình sống trong không gian bằng tâm tưởng trước khi chúng được tạo hình bằng gạch đá. Tôi hay ở một mình tại công trình hoặc tĩnh lặng đứng trước bản đồ khảo sát, nhìn hướng nắng, luồng gió, âm thanh, rồi tự hỏi: Mỗi sớm mai thức dậy, gia chủ sẽ nhìn thấy điều gì? Mỗi buổi chiều, ánh sáng sẽ đổ vào góc nào? Nghi thức này giúp tôi thiết lập mối liên kết giữa công trình với bối cảnh tự nhiên.

Ngoài ra, tôi hay bắt buộc mình phác thảo bằng tay. Cảm giác ngòi bút đi trên giấy giúp tôi kết nối rõ ràng hơn với những gì mình muốn thể hiện. Những nét vẽ nguệch ngoạc đó cũng chính là lúc ý tưởng sơ khai về “khoảng thở” hình thành.

Sự hài lòng của khách hàng hay việc giữ được triết lý của mình chiếm ưu thế hơn khi anh làm việc?

Với tôi, triết lý thiết kế và sự hài lòng của khách hàng là hai mặt của một đồng xu. Triết lý chính là bộ lọc giúp tôi biến mong muốn của khách hàng thành tác phẩm. Vậy nên, tôi sẽ không ưu tiên bên nào, mà chọn giữ lấy sự trung thực: trung thực với bản thân trong sáng tạo và trung thực với khách hàng trong việc mang lại giá trị cho họ.

Phong cách của anh có sự thay đổi nào trong 5 năm qua? Gần đây, anh đang để tâm đến những xu hướng nào?

Nếu nói tôi thay đổi hoàn toàn phong cách thì không, nhưng cái nhìn của tôi về không gian đã “đằm” hơn nhiều. Trước đây, tôi mê những đường nét thẳng tắp, sạch sẽ và hiện đại. Còn bây giờ, tôi thích sự thô mộc tự nhiên. Tôi đang tìm cách để cái mới và cũ có thể hòa vào nhau, dùng công nghệ hiện đại để bảo tồn những giá trị truyền thống, và dùng cái hồn xưa cũ để làm mềm đi những máy móc khô khan.

Gần đây, tôi cũng quan tâm đến sức khỏe tâm trí. Tôi muốn khi khách hàng bước về nhà, họ sẽ được ánh sáng và không gian vỗ về. Với tôi, một công trình thành công là khi gia chủ bước vào và cảm thấy mọi mỏi mệt dừng lại sau cánh cửa. Bằng cách tiết chế đồ đạc, tận dụng ánh sáng tự nhiên và những vật liệu thô mộc, tôi muốn tạo ra “khoảng lặng” để họ được tĩnh tâm và tìm thấy sự yên bình. Đó là đích đến cuối cùng mà tôi theo đuổi.

Bài: Thảo Nguyên
Ảnh: KTS Châu Trần & ZC&Partners