Từ mục tiêu “giảm thiểu tác động tiêu cực” đến khát vọng “tạo ra tác động tích cực”, ngành du lịch toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ trong tư duy phát triển. Trong dòng chảy đó, du lịch tái tạo nổi lên như bước tiến tiếp theo của du lịch bền vững, hướng đến việc phục hồi hệ sinh thái, củng cố sức sống của cộng đồng địa phương và mang lại những trải nghiệm có chiều sâu hơn cho mỗi du khách.

Kể từ sau đại dịch, du lịch bền vững được xem là kim chỉ nam của ngành du lịch toàn cầu. Tuy nhiên, khi biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, đa dạng sinh học tiếp tục suy giảm và nhiều cộng đồng địa phương vẫn chưa thực sự hưởng lợi từ hoạt động du lịch, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng “giảm thiểu tác động” là chưa đủ. Từ đó, du lịch tái tạo (regenerative tourism) ra đời như một tư duy phát triển mới với tham vọng lớn hơn, khuyến khích tất cả các bên tham gia, từ doanh nghiệp, cộng đồng địa phương đến du khách, cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc phục hồi và nâng cao giá trị của điểm đến. 

Nếu du lịch bền vững (sustainable tourism) hướng đến việc hạn chế tổn hại cho môi trường, thì du lịch tái tạo lại đặt mục tiêu giúp điểm đến trở nên tốt đẹp hơn sau mỗi hoạt động trong chuyến du lịch. Theo giáo sư Larry Dwyer, điều này cũng đồng nghĩa với việc thành công của một điểm đến nằm ở các chỉ số về chất lượng sống của cư dân, sức khỏe của hệ sinh thái, khả năng phục hồi của thiên nhiên, mức độ bảo tồn bản sắc văn hóa và sự gắn kết giữa cộng đồng với hoạt động du lịch.

Xem thêm:

Du lịch ngủ – Xa xỉ phẩm mới của phân khúc du lịch hạng sang

Vì sao du lịch tái tạo trở thành thước đo mới của ngành du lịch?

Trong suốt hơn 3 thập kỷ, du lịch bền vững được xem là lời giải cho bài toán cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những nỗ lực đó vẫn chưa đủ để ngăn chặn sự suy giảm của các hệ sinh thái khi tình trạng quá tải du khách, ô nhiễm môi trường, thương mại hóa văn hóa bản địa đang khiến thế giới đặt ra câu hỏi về cái giá mà nhiều điểm đến đang phải trả cho sự phát triển của ngành công nghiệp không khói.

Theo báo cáo năm 2023 của Viện Nghiên cứu EarthCheck, sự gia tăng của khái niệm du lịch tái tạo đang cho thấy một thực tế rằng ngày càng nhiều nhà nghiên cứu và nhà quản lý không còn hài lòng với cách tiếp cận chỉ tập trung vào việc giảm tác động tiêu cực. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến nhanh hơn dự báo, nhiều giới hạn sinh thái của Trái Đất đã vượt ngưỡng an toàn, mục tiêu duy trì hiện trạng không còn đáp ứng được yêu cầu phát triển của tương lai. Chính vì vậy, điều mà ngành du lịch hiện nay cần hướng tới là “chủ động” góp phần khôi phục những gì đã bị tổn thương.

Nói cách khác, nếu trước đây câu hỏi đặt ra là “Làm thế nào để du lịch gây ít tác động xấu hơn?”, thì ngày nay câu hỏi đã chuyển thành “Du lịch có thể mang lại điều gì tốt đẹp hơn cho điểm đến?”

Xem thêm:

Du lịch chữa lành: Những hành trình tái tạo thân – tâm – trí trong năm 2026

Du lịch tái tạo là bước tiến tiếp theo của du lịch bền vững

Trong nhiều năm, các chương trình du lịch có trách nhiệm thường khuyến khích du khách mang theo bình nước cá nhân, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện, lựa chọn cơ sở lưu trú thân thiện với môi trường hay giảm phát thải trong quá trình di chuyển. Đây đều là những hành động cần thiết và vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững. 

Soneva Fushi triển khai các chương trình phục hồi rạn san hô thông qua trung tâm AquaTerra và Quỹ Soneva Foundation, lấy một phần doanh thu từ mỗi kỳ nghỉ được tái đầu tư cho các dự án trồng rừng ngập mặn, phục hồi rừng, phát triển sinh kế cộng đồng và giáo dục môi trường, đưa du khách tham gia vào hành trình bảo tồn và đồng hành cùng quá trình tái tạo thiên nhiên. Ảnh: i-escape

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những hành động này chủ yếu giúp giảm bớt tác động tiêu cực của con người đối với điểm đến, trong khi du lịch tái tạo đặt ra một mục tiêu cao cả hơn. Nhiều thương hiệu nghỉ dưỡng cao cấp đã bắt đầu xem du lịch tái tạo như một phần trong chiến lược phát triển dài hạn. Bên cạnh việc giảm phát thải hay hạn chế rác thải nhựa, các khu nghỉ dưỡng ngày càng đầu tư vào hoạt động phục hồi rạn san hô, tái tạo rừng ngập mặn, bảo tồn nguồn nước, hỗ trợ nông nghiệp địa phương hoặc đưa tri thức bản địa trở thành một phần của trải nghiệm lưu trú.

Nguồn thu từ hoạt động tham quan khỉ đột tại Rwanda và Uganda được tái đầu tư vào bảo tồn, nghiên cứu khoa học và nâng cao sinh kế của cộng đồng địa phương. Ảnh: Africa Beat

Song song đó, nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không phải bất kỳ hoạt động nào được gắn nhãn “du lịch tái tạo” cũng thực sự mang lại giá trị tái tạo. Nếu không có các chỉ số minh bạch để đo lường tác động về môi trường, xã hội và kinh tế, những tuyên bố này rất dễ trở thành tẩy xanh (greenwashing), tức việc quảng bá hình ảnh thân thiện với môi trường nhưng không tạo ra những thay đổi thực chất. Đó cũng là lý do EarthCheck cho rằng du lịch bền vững vẫn là nền tảng không thể thiếu, bởi chỉ khi một điểm đến chứng minh được hiệu quả về quản trị, bảo tồn tài nguyên, phát triển cộng đồng và tính minh bạch trong đánh giá tác động thì mới có cơ sở để hướng tới du lịch tái tạo.

Xem thêm:

Xu hướng du lịch đa thế hệ: Những điểm đến tại châu Á phù hợp cho cả gia đình

Du lịch tái tạo bắt đầu từ sự thấu hiểu và đồng hành cùng điểm đến

Trong mô hình du lịch truyền thống, thiên nhiên và văn hoá bản địa là những yếu tố tạo nên những trải nghiệm đáng nhớ khi núi rừng, đại dương hay các khu bảo tồn trở thành điểm tham quan, địa điểm chụp ảnh hoặc tài nguyên phục vụ phát triển du lịch. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của du lịch tái tạo, thiên nhiên và văn hoá không còn là một nguồn tài nguyên để khai thác, mà là một hệ sinh thái cần được chăm sóc, phục hồi và phát triển. Mỗi hoạt động du lịch vì thế không chỉ hướng đến việc tạo ra trải nghiệm cho con người, mà còn phải đóng góp tích cực vào sự khỏe mạnh của chính vùng đất ấy.

Từ một đồn điền dừa cũ, COMO Laucala Resort (Fiji) được phát triển thành khu nghỉ dưỡng cao cấp theo mô hình du lịch tái tạo, kết hợp bảo tồn thiên nhiên, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương và gìn giữ các giá trị văn hóa bản địa. Ảnh: Condé Nast Traveler

Theo định nghĩa của EarthCheck, mọi quyết định phát triển cần xuất phát từ nhu cầu của điểm đến và cộng đồng sở tại. Người dân địa phương không còn chỉ là người cung cấp dịch vụ, mà trở thành những người đồng quản lý, đồng sáng tạo và đồng hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Điều đó đồng nghĩa với việc các dự án phát triển phải được xây dựng dựa trên mục tiêu dài hạn của cộng đồng, từ bảo tồn di sản văn hóa, phục hồi cảnh quan, tạo việc làm ổn định cho người dân đến nâng cao chất lượng sống của cư dân địa phương.

Capella Ubud, Bali triển khai du lịch tái tạo bằng cách bảo tồn rừng nguyên trạng, gìn giữ nghệ thuật Keliki và đầu tư cho cộng đồng thông qua các chương trình giáo dục, tái chế rác thải nhựa và trao quyền cho thế hệ trẻ địa phương. Ảnh: Best Boutique Hotels Worldwide

Đồng quan điểm, bà Anna Pollock, Chuyên gia Nghiên cứu Chiến lược cho các tổ chức du lịch toàn cầu, và cũng là một trong những người tiên phong phát triển tư duy về du lịch tái tạo cho biết: “Mục tiêu của ngành du lịch không nên dừng lại ở việc ít gây tổn hại hơn, mà cần trở thành một lực lượng góp phần giúp thiên nhiên, cộng đồng và văn hóa địa phương phát triển khỏe mạnh hơn theo thời gian.” 

Xem thêm:

Du lịch hạng sang 2026: Sự lên ngôi của những chuyến đi tận hưởng đích thực

Giá trị được vun đắp cho cả điểm đến và người trải nghiệm

&Beyond triển khai mô hình du lịch tái tạo thông qua các khu nghỉ dưỡng có tác động thấp đến môi trường với triết lý “Chăm sóc thiên nhiên, chăm sóc động vật hoang dã và chăm sóc con người” (Care of the Land, Care of the Wildlife, Care of the People), giúp du khách hiểu rằng mỗi kỳ nghỉ cũng có thể góp phần tạo ra những giá trị tích cực cho thiên nhiên và cộng đồng. Ảnh: andBeyond

Một điểm đến chỉ có thể phát triển theo hướng tái tạo khi mỗi du khách cũng sẵn sàng thay đổi cách mình nhìn nhận và trải nghiệm hành trình. Đây cũng là điểm khác biệt lớn nhất giữa du lịch tái tạo và nhiều xu hướng du lịch từng xuất hiện trước đó. Nếu phần lớn các mô hình phát triển đều tập trung vào việc thay đổi sản phẩm, dịch vụ hay hạ tầng, thì du lịch tái tạo bắt đầu từ sự chuyển biến trong nhận thức của du khách. 

Du khách cùng các nhà khoa học tham gia phục hồi san hô tại Soneva Fushi, mô hình du lịch tái tạo kết hợp nghiên cứu khoa học, bảo tồn biển và giáo dục môi trường tại Maldives. Ảnh: Soneva

Ngành du lịch từ trước đến nay luôn phát triển theo nguyên tắc rằng mọi sản phẩm đều được thiết kế để tối đa hóa trải nghiệm của du khách, trong khi thiên nhiên, văn hóa hay cộng đồng địa phương trở thành những yếu tố phục vụ trải nghiệm ấy. Tuy nhiên, trong các tài liệu về du lịch tái tạo, nhiều chuyên gia sử dụng một khái niệm là “đặt bản thân ra khỏi vị trí trung tâm” và đã nhận được sự hưởng ứng tích cực khi nhiều du khách từng tham gia các chương trình du lịch tái tạo chia sẻ rằng chính khi giảm bớt kỳ vọng “chinh phục” điểm đến, họ lại cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của nơi mình đặt chân đến. 

Six Senses Laamu triển khai du lịch tái tạo thông qua phục hồi rạn san hô, bảo tồn đồng cỏ biển và tạo cơ hội để du khách trực tiếp tham gia các hoạt động nghiên cứu, bảo tồn hệ sinh thái biển. Ảnh: Maldives Underwater Initiative

Theo nhiều báo cáo về xu hướng du lịch sau đại dịch, nhóm du khách hạng sang ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm có ý nghĩa lâu dài thay vì chỉ đơn thuần tận hưởng các dịch vụ cao cấp. Thay vì vội vã đánh dấu hàng loạt địa danh trên bản đồ, du khách ngày nay dành nhiều thời gian hơn để lắng nghe câu chuyện của người dân, quan sát sự chuyển động của thiên nhiên và hiểu vì sao mỗi vùng đất cần một sự trân trọng. Đó là sự chuyển dịch từ tâm lý “mình muốn gì” sang câu hỏi “điểm đến cần gì ở mình”. Khi du khách sẵn sàng đặt lợi ích lâu dài của thiên nhiên và cộng đồng lên trên sự thuận tiện trước mắt, mỗi chuyến đi sẽ mang một ý nghĩa vô cùng khác biệt.

Xem thêm:

Sáu địa điểm du lịch mang đến trải nghiệm mới trong năm 2026

Tương lai của ngành công nghiệp không khói

Du khách trải nghiệm các hoạt động tại Red Sea Global, dự án du lịch tái tạo hướng đến bảo tồn thiên nhiên, phục hồi đa dạng sinh học và phát triển cộng đồng địa phương. Ảnh: Red Sea Global

Không phải ngẫu nhiên mà du lịch tái tạo được nhiều thương hiệu khách sạn và khu nghỉ dưỡng cao cấp trên thế giới lựa chọn như một định hướng phát triển lâu dài. Trong bối cảnh du khách ngày càng quan tâm đến tác động mà mỗi chuyến đi tạo ra, những trải nghiệm góp phần gìn giữ thiên nhiên và thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng đang trở thành tiêu chí mới để định nghĩa sự đẳng cấp của một điểm đến.

Ảnh: Perfect Wave Travel

Theo báo cáo năm 2023 của Viện Nghiên cứu EarthCheck, giá trị của du lịch trong tương lai không chỉ được đánh giá bằng quy mô tăng trưởng, mà sẽ được nhìn nhận thông qua những đóng góp thực chất đối với thiên nhiên, cộng đồng và chất lượng sống của con người. Đây cũng là tinh thần cốt lõi của kinh tế hạnh phúc (well-being economy), mô hình phát triển đang được nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế quan tâm, trong đó tăng trưởng kinh tế chỉ là một phần của bức tranh tổng thể, còn mục tiêu cuối cùng là nâng cao phúc lợi xã hội và sức khỏe của hệ sinh thái.

Dù vậy, để du lịch tái tạo trở thành mô hình phổ biến hơn trên phạm vi toàn cầu, cũng như thay đổi cách quản lý điểm đến, xây dựng hệ thống đo lường tác động hay điều chỉnh nhận thức của du khách là những bước không thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Tuy nhiên, những chuyển động trong vài năm gần đây cho thấy ngành du lịch hạng sang đang bắt đầu theo đuổi xu hướng du lịch tái tạo. 

Red Sea Global là dự án du lịch tái tạo tại Biển Đỏ, kết hợp bảo tồn hơn 75% diện tích đảo, phục hồi rạn san hô, rừng ngập mặn và phát triển du lịch bền vững cùng cộng đồng địa phương. Ảnh: Red Sea Global

Từ các chiến lược phát triển điểm đến ở Bắc Âu, sáng kiến Travel to Tomorrow tại vùng Flanders, đến những dự án quy mô lớn tại Red Sea Global, hay sự gia tăng của các chương trình đào tạo, diễn đàn quốc tế và nghiên cứu học thuật về du lịch tái tạo, tất cả đều thể hiện một xu hướng chung rằng ngành công nghiệp không khói đang tìm kiếm một mô hình phát triển mang lại nhiều giá trị hơn cho các điểm đến.

Qua đó có thể thấy, du lịch tái tạo không còn chỉ là một xu hướng mới mà đang dần trở thành thước đo của một nền du lịch trưởng thành khi thiên nhiên được phục hồi, các giá trị văn hóa tiếp tục được gìn giữ, cộng đồng địa phương có thêm cơ hội phát triển và mỗi du khách đều trở về với sự thấu hiểu sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên.

Xem thêm:

Xu hướng du lịch hạng sang 2026: Sức khỏe “thân – tâm – trí” là đích đến

___

Bài viết: Thuỳ Dương

Nguồn tham khảo: EarthCheck