Nghệ thuật chế tác đồng hồ truyền thống có thể chỉ tiến lên bằng những bước đi chậm rãi và tiệm tiến. Thế nhưng, nếu nhìn từ góc độ giá trị và giá bán, động lực đổi mới của ngành chưa bao giờ ngừng dịch chuyển về phía trước.

Có một câu nói vui khá nổi tiếng trong giới đồng hồ: “Đổi mới lớn nhất của ngành đồng hồ chính là… giá bán.” Theo những gì tôi biết, người đầu tiên nói ra câu đùa ấy là Ruckdee Chotjinda – Editor-in-Chief của World of Watches Thái Lan, và câu nói này cũng là cách phù hợp nhất để mở đầu cho bài phân tích về những đổi mới trong lĩnh vực đồng hồ truyền thống.

Khi nhìn lại những mẫu đồng hồ vừa ra mắt, bạn sẽ dễ dàng nhận thấy các bước tiến về công nghệ đo thời gian vẫn tiếp tục giữ vai trò trung tâm của toàn bộ câu chuyện. Đúng là cuộc chiến thương mại đang diễn ra, cùng những đợt áp thuế khó lường đã làm lu mờ không ít chủ đề khác. Tuy nhiên, trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi tạm gác yếu tố đó sang một bên. Dẫu vậy, giá bán vẫn là một biến số có sức ảnh hưởng sâu sắc, và rất có thể sẽ xuất hiện một kiểu “đổi mới” đúng như điều Ruckdee từng hài hước nhắc đến.

Giống như nhiều đơn vị truyền thông trong ngành, chúng tôi cũng cho rằng giới sưu tầm nên chuẩn bị tâm lý trước khả năng thị trường sẽ chứng kiến những biến động đáng kể về giá. Theo nhận định của các nhà quan sát, hiện ngày càng có nhiều ý kiến đồng thuận rằng các nhà chế tác đồng hồ Thụy Sĩ hoàn toàn có thể phân bổ tác động từ mức thuế nhập khẩu của Mỹ sang những thị trường khác trên toàn cầu. Đây có thể không phải là một chiến lược được công khai thừa nhận, nhưng chắc chắn là một phương án đủ khéo léo dù không hoàn toàn minh bạch để thích ứng với các rào cản thương mại. Nếu nhìn theo một góc độ nào đó, người ta thậm chí có thể gọi đây là một hình thức “đổi mới”, dĩ nhiên với đôi chút hài hước. Từ đó, một câu hỏi quan trọng được đặt ra: Thế nào mới thực sự là đổi mới trong ngành đồng hồ? Nếu không xác định rõ khái niệm này ngay từ đầu, chúng ta rất dễ rơi vào cái bẫy lạm dụng một từ vốn đã bị sử dụng quá nhiều trong nhiều năm qua.

Bước nhảy chiến lược

Tư duy đổi mới trong ngành đồng hồ cũng chịu những chỉ trích tương tự như nhiều lĩnh vực khác. Không ít người cho rằng phần lớn cái gọi là “đổi mới” thực chất chỉ là sự cải tiến từ những gì vốn đã tồn tại (upcycling theo nghĩa mở rộng), tức tiếp tục tạo ra những sản phẩm quen thuộc nhưng hoàn thiện hơn từng chút một.

Theo trường phái tư duy này, những phát minh thực sự chưa từng tồn tại trước đây vốn vô cùng hiếm hoi. Apple không phải là đơn vị phát minh ra điện thoại di động, cũng không phải cha đẻ của màn hình cảm ứng. Đó là một ví dụ rất điển hình trong thế giới công nghệ.

Ở chiều ngược lại, CERN thực sự đã khai sinh ra Internet khi phát triển những công cụ giúp các nhà nghiên cứu chia sẻ dữ liệu với nhau. Nếu bổ sung DARPA vào danh sách này thì cũng hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, cần nhớ rằng bản thân các tổ chức này ban đầu chỉ giải quyết những nhu cầu rất chuyên biệt, chứ không trực tiếp tạo ra mạng lưới kết nối toàn bộ thế giới như chúng ta biết ngày nay. Thực tế, đổi mới luôn tồn tại trên một phổ rất rộng. Chính vì vậy, chúng tôi muốn nhấn mạnh điều này ngay từ đầu, bởi trong nhiều năm qua, các thương hiệu đồng hồ vẫn liên tục xem việc đổi mới vật liệu là động lực quan trọng nhất để đưa nghệ thuật chế tác đồng hồ cơ cao cấp tiến về phía trước.

Để có thêm góc nhìn về vấn đề này, hãy nhìn lại cách Europa Star – một trong những tạp chí có ảnh hưởng nhất của ngành đồng hồ xa xỉ từng định nghĩa về tình đổi mới trong lĩnh vực chế tác đồng hồ vào năm 2022: “Về bản chất, đổi mới là khả năng tạo ra một bước nhảy chiến lược để vượt lên đối thủ, giống cách silicon từng bước được đưa vào các bộ máy đồng hồ. Nói cách khác, đổi mới chính là mạch sống của ngành đồng hồ. Tương lai sẽ thuộc về những người không ngừng đổi mới. Và đó là một chân lý mang tính phổ quát”.

Di sản là nền móng của sự đổi mới

Tạm gác sang một bên ví dụ cụ thể về silicon, đoạn nhận định của Pierre Maillard – một trong những cây bút huyền thoại của Europa Star mang tính khái quát rất cao. Tuy nhiên, để cuộc thảo luận không trở nên quá rộng, chúng ta cần xác lập một số giới hạn rõ ràng.

Có hai ví dụ rất tiêu biểu giúp làm sáng tỏ luận điểm này. Nhân kỷ niệm 60 năm bộ sưu tập Prospex, Seiko đã giới thiệu ba mẫu đồng hồ mới. Trong số đó, Prospex SLA081 ngay lập tức thu hút sự chú ý của chúng tôi. Đây là một thiết kế đặc biệt khi lần đầu tiên Seiko đưa bộ máy tự động Calibre 8L45 vào một mẫu thuộc dòng sản phẩm chủ lực của mình. Bộ máy này được đặt trong kiến trúc bộ vỏ mới, kết nối hai cột mốc lịch sử của những chiếc đồng hồ lặn Seiko ra đời năm 1968 và 1975. Ấn tượng là vậy, nhưng câu hỏi đặt ra vẫn là: Đâu mới thực sự là yếu tố đổi mới?

Như Maillard từng nhấn mạnh, mọi đổi mới trong ngành đồng hồ đều được xây dựng trên nền tảng của di sản, và đây chính là lĩnh vực mà Seiko gần như không có đối thủ. Có thể nói, với SLA081, Seiko đang thực hiện đúng điều Maillard gọi là “bước nhảy chiến lược”.

Bộ máy Calibre 8L45 vốn phát triển từ nền tảng 9S65, kết hợp cùng bộ vỏ titanium chuyên dụng với kết cấu gần như monobloc, tạo nên một tổng thể có tính kỹ thuật rất cao. Sự cộng hưởng giữa toàn bộ các yếu tố này từ khả năng chống nước 600m, mặt số dập nổi phủ sơn mài độc đáo cho đến kết cấu bộ vỏ đặc biệt đã tạo nên một đề xuất giá trị cực kỳ hấp dẫn, nhất là đối với một phiên bản giới hạn có giá 4.600 USD. Chính sự tổng hòa những yếu tố đó đã đưa Prospex SLA081 vượt lên trên phần lớn các đối thủ cùng phân khúc.

Khi ý tưởng bừng sáng

Điều đó tiếp tục đưa chúng ta đến với IWC Ceralume Pilot’s Chronograph – một sáng tạo nổi bật, mà phải thừa nhận chúng tôi đã vô tình bỏ lỡ trong năm trước. Đây là minh chứng rõ nét cho kỳ vọng lớn nhất của chúng tôi đối với đổi mới vật liệu: High-tech Ceramic (gốm kỹ thuật cao). Ở phiên bản đột phá này, IWC xử lý cả vật liệu ceramic lẫn bột phát quang Super-LumiNova ngay từ trạng thái nguyên liệu ban đầu. Hai thành phần được phối trộn đồng nhất, nung kết trong lò ở nhiệt độ cao rồi hoàn thiện bằng quy trình đánh bóng chính xác, tạo nên một bộ vỏ có khả năng phát quang trên toàn bộ cấu trúc – điều mà giới chuyên môn vẫn thường gọi là fully luminescent case (bộ vỏ phát quang toàn phần).

Tiến sĩ Lorenz Brunner – Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu & Đổi mới của IWC, chia sẻ: “Với những bộ vỏ ceramic phát quang toàn phần đầu tiên, chúng tôi tiếp tục khẳng định vị thế tiên phong trong lĩnh vực đồng hồ ceramic. Quá trình phát triển Ceralume kéo dài trong nhiều năm. Thách thức lớn nhất là tạo ra các bộ vỏ có độ đồng nhất tối đa, đồng thời đáp ứng những tiêu chuẩn chất lượng vô cùng khắt khe. Để đạt được điều đó, chúng tôi đã xây dựng một quy trình sản xuất hoàn toàn mới, được thiết kế riêng cho sự kết hợp giữa bột ceramic và sắc tố Super-LumiNova”.

Dù IWC giới thiệu đây là thành tựu nghiên cứu và phát triển hoàn toàn nội bộ, nhưng nhà báo Olivier Muller của EuropaStar đưa ra một nhận định rất đáng chú ý: “Nhiều khả năng RC Tritec – doanh nghiệp Thụy Sĩ dẫn đầu trong lĩnh vực vật liệu phát quang đã đóng vai trò quan trọng trong dự án này”. Kỷ niệm 90 năm thành lập vào năm 2024, RC Tritec hiện quy tụ khoảng 25 chuyên gia, trong đó có 5 kỹ sư R&D, đồng thời hợp tác với gần như toàn bộ những tên tuổi lớn của ngành đồng hồ Thụy Sĩ.

Muller nhận xét rằng độ đồng nhất gần như tuyệt đối của các hạt phát quang là dấu hiệu cho thấy dấu ấn kỹ thuật của RC Tritec. Ông còn liên hệ với Corum Admiral’s Cup 2021, mẫu đồng hồ sở hữu bộ vỏ carbon phát quang cũng được cho là mang dấu ấn công nghệ của RC Tritec. Càng củng cố thêm giả thuyết này khi chính mục tin doanh nghiệp trên website của RC Tritec cũng dẫn trực tiếp đến thông cáo báo chí về Ceralume của IWC.

Không chỉ dừng lại ở bề nổi

Dưới điều kiện ánh sáng thông thường, Ceralume Pilot’s Chronograph hiện lên với sắc trắng nổi bật. Tuy nhiên, rất có khả năng IWC cùng RC Tritec sẽ còn mở rộng công nghệ này sang nhiều gam màu khác, điều là lợi thế vốn có của vật liệu gốm kỹ thuật cao.

Thị trường đang chứng kiến nhu cầu ngày càng lớn đối với những bộ vỏ, mặt số và dây đeo mang sắc màu rực rỡ. Swatch, TAG Heuer Solargraph hay dòng Vanguard bằng nhôm của Franck Muller đều là những ví dụ tiêu biểu. Tuy nhiên, thách thức thực sự không nằm ở màu sắc, mà ở cách tạo nên màu sắc. Trong ngành đồng hồ cao cấp, những lớp phủ bề mặt đơn thuần không bao giờ là lời giải lý tưởng. Chỉ một vết xước đủ sâu cũng có thể phá vỡ toàn bộ giá trị thẩm mỹ. Đổi mới vật liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi màu sắc trở thành một phần thống nhất của chính vật liệu, đồng đều từ bề mặt tới lõi tương tự như đặc tính tự nhiên của vàng khối.

RC Tritec đặc biệt nổi tiếng với sắc tố Grade X2, được cho là có độ sáng cao hơn khoảng 40% so với Super-LumiNova tiêu chuẩn, đồng thời duy trì thời gian phát quang lâu hơn đáng kể – một thành phần then chốt trong Ceralume của IWC. Doanh nghiệp đặt trụ sở tại Teufen này còn được biết đến nhờ khả năng phát triển gần như mọi gam màu phát quang có thể hình dung. Gần đây, EuropaStar tiết lộ RC Tritec đang cung cấp cho các đối tác một biến thể hoàn toàn mới mang tên UV PLUS, có khả năng thay đổi màu sắc theo cường độ tia cực tím.

Song, câu chuyện còn vượt xa việc xử lý bề mặt. Đối với những đơn vị lấy nghiên cứu và phát triển làm trọng tâm như RC Tritec, mục tiêu cuối cùng là hợp nhất hoàn toàn các đặc tính vật liệu. Hãy hình dung những mặt số ba chiều với cấu trúc điêu khắc hoặc bề mặt giàu chiều sâu nhưng toàn bộ bản thân chúng đều phát quang từ bên trong. Đó chính là hướng đi mà ngành đồng hồ đang theo đuổi. Xu hướng này cũng không chỉ giới hạn ở chất liệu ceramic. Nhiều nghiên cứu đang được tiến hành nhằm tích hợp màu sắc cấu trúc vào kim loại, trong khi thành công của vật liệu Magic Gold từ Hublot đã chứng minh rằng những bước tiến từng được xem là bất khả thi hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

Giải pháp từ bên thứ ba

“Kinh nghiệm của chúng tôi trong khía cạnh vật liệu, dù là Magic Ceramic, ceramic màu sáng, hay Magic Gold, đều nhằm khơi gợi trí tưởng tượng và mang đến những điều mới mẻ”, một đại diện từ thương hiệu Hublot chia sẻ khi trả lời thắc mắc về đổi mới nội bộ. “Chấp nhận rủi ro là phần không thể thiếu trong cách tiếp cận. Chúng tôi biết sự đổi mới đôi khi đòi hỏi đi lối khác, nhưng chính điều đó giúp chúng tôi đứng đầu”.

Điều này tự dẫn tới sapphire, lĩnh vực mà Hublot có chuyên môn vô song. Nhà sản xuất đồng hồ có trụ sở tại Nyon có khả năng rất đặc biệt là chế tạo khối sapphire nguyên khối hoàn toàn nội bộ, thường đạt được các sắc thái không nơi nào có. Vì LVMH muốn các maison đồng hồ tận dụng chuyên môn riêng theo cách cộng hưởng, chúng tôi rất mong thấy sapphire “Water Blue” của Hublot được TAG Heuer hoặc Louis Vuitton sử dụng.

Hầu hết các thương hiệu ngoài các tập đoàn lớn (và Rolex) thiếu năng lực công nghiệp để tiên phong vật liệu kỳ lạ độc lập. Đây chính là lúc các chuyên gia của bên thứ ba cao cấp trở nên đặc biệt quan trọng.

Vulkam – một start up đến từ Pháp đã thu hút sự chú ý của ngành đồng hồ vì công nghiệp hóa hợp kim kim loại vô định hình. Dù gợi nhớ tới bulk metallic glass (BMG), nhưng công ty Grenoble đã ứng dụng phương pháp khác, tiên tiến hơn. Theo EuropaStar, 80% doanh thu của Vulkam đến từ ngành công nghiệp đồng hồ.

Danh mục của họ cho thấy nhiều quy trình phù hợp với lĩnh vực đồng hồ xa xỉ, dù tham vọng chính hướng tới y tế, hàng không và vũ trụ. Thật thú vị khi thấy ngành công nghiệp đồng hồ lại trở thành bãi thử nghiệm cuối cùng cho các quy trình luyện kim sẽ ứng dụng quan trọng ở nơi khác. Dù chưa có thương hiệu nào hiện công khai sự hợp tác với Vulkam, nhưng công ty này đang mở rộng cơ sở tại Pháp và đặt chân tới Thụy Sĩ để đạt chứng nhận “Swiss Made”. Sau khi vượt số lượng 35 nhân sự vào năm 2025, năng lực của họ đã tăng nhanh. Trong các phát triển hứa hẹn cho ngành đồng hồ xa xỉ có các thành phần zirconium cho kiến trúc vỏ ngoài, và hợp kim nickel bền bỉ cho chi tiết bộ máy.

Mở rộng sang mặt số đồng hồ

Quay lại các nhà cung cấp tiên phong của Pháp, không thể không nhắc tới Lavoisier Composites, vốn quen thuộc với giới sành sỏi nhờ sự hợp tác cùng Ulysse Nardin. Họ là tác giả duy nhất của Carbonium – vật liệu tái chế từ mảnh thừa của sợi carbon hàng không. Và như bạn đã biết, Ulysse Nardin là một trong những tên tuổi hiếm hoi trong ngành đồng hồ Thụy Sĩ, tự tin tôn vinh đối tác cung ứng thay vì giấu kín.

Quay trở lại với mặt số – gương mặt của chiếc đồng hồ, vật liệu đá cứng đang là xu hướng. Rất có thể nhiều loại vật liệu khác có phần quyến rũ hơn đang được kỹ thuật hóa đặc biệt và đang chờ ra đời bởi các nhà sáng tạo như RC Tritec hay GVA Cadrans. Kể từ khi Frankie Gerard mua GVA Cadrans năm 2014, composite neoralithe độc quyền của họ đã đặt chuẩn mới. Người sưu tập sẽ nhận ra vật liệu epoxy bền này trên mặt số rực rỡ của HYT, Louis Moinet và Jacob & Co. Các ví dụ đáng chú ý mà chúng tôi có thể kể ra lúc này là Louis Moinet Time to Race và Jacob & Co Epic X Skeleton.

EuropaStar đưa tin neoralithe có thể pha màu chính xác theo bất kỳ Pantone nào, đó thật sự là một thành tựu kỹ thuật ấn tượng. Đáng kinh ngạc hơn, hãng bảo đảm màu không phai, có cả phiên bản trong suốt và mờ. Dù GVA Cadrans chủ yếu sản xuất mặt số, nhưng neoralithe có độ bền cấu trúc cao để gia công thành bộ vỏ và chi tiết cơ khí. Họ nhận ra đây là lĩnh vực tăng trưởng lớn và đang phát triển khả năng vật liệu mới để giới thiệu cho đối tác trong tương lai. Chúng tôi háo hức chờ kết quả.

Khi một chiếc đồng hồ lại có hàng triệu phiên bản khác nhau

Kết lại, chúng tôi hướng tới một thương hiệu độc lập sẽ tận dụng mạng lưới nhà cung cấp tinh hoa để tạo ra kết quả kích thích: Norqain. Dõi theo thương hiệu từ khi thành lập, chúng tôi ấn tượng bởi mẫu Wild One “of 1” – một sáng tạo hoàn toàn tùy biến qua hình thức trực tuyến lên đến 3,5 triệu biến thể. Đó là đề xuất táo bạo. Điều đáng nể là Wild One “of 1” (WO1) vẫn là thực tế thương mại, với cấu hình cơ bản có giá khoảng 15.000 CHF. Dù chọn biến thể nào, mức giá đó là nền kinh tế làm dự án WO1 khả thi. Nếu có chiếc đồng hồ nào khiến người ta kinh ngạc về thực thi hậu cần, đó là WO1.

Rõ ràng, việc cá nhân hóa đồng hồ không phải là mới, mà các thương hiệu từ Vacheron Constantin tới Bovet, IWC và Certina đều từng làm. Điều thực sự đáng chú ý là quy mô: Hơn 3,5 triệu phiên bản tiềm năng. Norqain còn tuyên bố thời gian giao hàng chỉ trong 3 tháng, một kỳ tích quản trị chuỗi cung ứng gần như phi thực tế. Câu hỏi còn lại: Nếu 3,5 triệu khách hàng thực sự đặt 3,5 triệu phiên bản khác nhau, hạ tầng có chịu nổi không? Về bản chất, Wild One dùng bộ vỏ phức tạp 25 chi tiết, phần nào hé lộ tham vọng bespoke ngay từ khi ra mắt. Người ta không thiết kế một khung vỏ tinh vi như vậy nếu không có tầm nhìn lớn hơn.

Ông Ben Kuffer – CEO của Norqain nói rõ mong muốn tạo ra chiếc đồng hồ tuyệt vời cho giấc mơ của người đam mê. Những rào cản còn lại là thiết lập mức giá phù hợp thị trường và tạo mô hình sản xuất có thể mở rộng mà không gây hỗn loạn hậu cần.