Giữa những chuyển động không ngừng của cuộc sống, con người luôn mang theo những câu chuyện về ký ức, nguồn cội và hành trình tìm kiếm một nơi thuộc về. Từ đó, triển lãm “The Invisible Life” của nghệ sĩ Nguyễn Quốc Dũng mở ra góc nhìn về những phận người trong dòng chảy di cư, toàn cầu hóa và những biến đổi xã hội, đồng thời khám phá những dấu vết vô hình của sự tồn tại trong một không gian đầy chiêm nghiệm.

Lịch sử của con người luôn gắn liền với những cuộc dịch chuyển, không chỉ về không gian địa lý mà còn trong cách mỗi cá nhân nhìn nhận bản thân và thế giới xung quanh. Khi xã hội ngày càng bị tác động bởi đô thị hóa và toàn cầu hóa, những câu chuyện về ký ức, bản sắc và sự hiện diện của con người cũng mang thêm nhiều tầng ý nghĩa mới.

Từ những suy tư đó, nghệ sĩ Nguyễn Quốc Dũng giới thiệu triển lãm The Invisible Life tại 22 Gallery, diễn ra từ ngày 10.07 đến 10.08.2026, như một không gian nghệ thuật mở để khám phá những khía cạnh ẩn khuất trong hành trình tồn tại của con người.

Xem thêm:

Triển lãm “Ký ức giả định” khám phá ký ức đa tầng qua tác phẩm của Nguyễn Hoàng Ngân và Lê Quý Anh Hào

Lịch sử nhân loại qua những cuộc di cư

Trong lịch sử nhân loại, sự dịch chuyển luôn là một phần quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của các cộng đồng. Nhìn từ góc độ này, lịch sử thế giới cũng chính là bản trường ca về sự di cư của con người qua các thời kỳ. Đi sâu vào căn nguyên của những làn sóng dịch chuyển ấy, điểm chung thường xuất phát từ sự bất ổn và những điều kiện sống không còn phù hợp. Con người có thể rời quê hương vì chiến tranh, xung đột, thiên tai, khủng hoảng kinh tế hoặc sự thiếu hụt về nguồn lực phát triển.

Tại Việt Nam, một trong những cuộc di cư lớn trong lịch sử hiện đại diễn ra sau Hiệp định Genève năm 1954, khi hơn 1 triệu người đã di cư từ Bắc vào Nam. Người ta di cư vì nơi ở của mình đang có xung đột, chiến tranh, loạn lạc, hay đang gặp những thiên tai, những rủi ro nào đó, người ta cũng có thể di cư vì nơi ở của mình thiếu những nguồn lực để phát triển thịnh vượng. Vì vậy, dù hầu hết mọi người đều muốn được “an cư lạc nghiệp”, nhưng điều kiện bất ổn của quê hương lại là lý do khiến họ phải ra đi đến miền đất khác. Tình trạng chung không chỉ ở Việt Nam, và nhiều nước trên thế giới, khoảng cách chênh lệch giữa thành thị và những vùng kém phát triển hơn, đã dẫn tới sự di cư đến các thành phố lớn để mưu sinh.

Thông qua các tác phẩm được trưng bày tại triển lãm The Invisible Life, nghệ sĩ Nguyễn Quốc Dũng đã khéo léo đối chiếu câu chuyện cá nhân với bức tranh toàn cảnh của nhân loại. Khi thế giới vừa trải qua những thử thách to lớn từ đại dịch, cùng với đó là những biến động của thiên tai và xung đột, con người luôn phải đối diện với những âu lo thường trực. Chính vì vậy, triển lãm đặc biệt trân trọng và lưu giữ những ký ức, những dữ liệu có nguy cơ phai nhạt theo thời gian, tái hiện chúng dưới dạng thức của ý thức về thân phận di cư của con người. Tác phẩm không chỉ dừng lại ở sự tạm bợ bấp bênh của những cuộc đời dịch chuyển, mà còn trở thành tấm gương phản chiếu chính mỗi chúng ta trong việc mang vác bản ngã hữu hạn và những khoảnh khắc tạm thời của kiếp nhân sinh.

Xem thêm:

Triển lãm “Thuận Dòng Đơm Sắc”: Dòng chảy bất tận của sáng tạo từ di sản Việt

Nỗi hoài niệm bản sắc giữa thời kỳ hội nhập

Quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp đã tạo nên nhiều thay đổi sâu rộng trong cách con người sinh sống và làm việc. Khi đời sống ngày càng vận hành theo những quy trình được chuẩn hóa nhằm tối ưu hóa sự tiện nghi cho giới hưởng thụ khá giả, những hệ quả đi kèm cũng vô tình tạo ra những chênh lệch đối với những mảnh đời ít may mắn hơn. 

Những người lao động rời bỏ quê hương để đến chốn phồn hoa mưu sinh đồng nghĩa với việc họ phải tạm rời xa những giá trị thiêng liêng nhất nơi chôn rau cắt rốn, để lại những thửa ruộng hoang vắng cùng bóng dáng đấng sinh thành và con trẻ. Bước sang vùng đất mới, hành trang duy nhất họ mang theo là những mảnh vỡ ký ức quý giá của quê hương bao gồm phong tục, tập quán, lối sống và giọng nói đặc trưng. Những yếu tố này đôi khi đẩy họ vào vị thế yếu thế nơi đô thị, nơi họ phải nỗ lực để được công nhận, để tìm thấy tiếng nói riêng và bảo tồn bản sắc văn hóa vốn dễ bị phai nhạt, hòa tan trước nhịp sống công nghiệp. 

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thị trường “lao động giá rẻ” đã mang đến lợi nhuận cho các nhà đầu tư nước ngoài, nhưng cũng đặt ra bài toán hóc búa về chất lượng cuộc sống của người lao động cũng như thách thức trong việc nâng cao giá trị nguồn nhân lực giữa môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Người nông thôn Việt Nam vốn “tự cung tự cấp” tình làng nghĩa xóm, thì nay lại lạc lỏng, nhạt nhẽo nơi đô thị phồn hoa, cuộc sống gần gũi thân thương nơi xóm làng, nay nhường chỗ cho cuộc sống hối hả bon chen nơi đô thị. Đó là nơi mà họ bị đẩy vào sự giằng co, bị mất đi tự do, bị chiếm dụng. Cuộc sống của họ bị rơi vào những quy chuẩn công nghiệp hóa, bị nhào nặn, và bất khả kháng. Cuộc sống tạm bợ khiến họ đôi khi phải tập trung hoàn toàn vào bản năng sinh tồn và những nhu cầu cơ bản nhất, dẫn đến việc bị cuốn theo vòng xoáy của cuộc sống, bị lệ thuộc và không quan tâm tới sự hiện diện của mình trong tinh thần.

Dưới áp lực của trách nhiệm xã hội và vai trò trụ cột gia đình, người đàn ông gánh vác trên vai những nhọc nhằn ngày một lớn. Trong khi đó, người phụ nữ lại đối diện với những trật tự quy chuẩn làm hạn chế đi sự tự do tự nhiên của giới tính. Giữa nhịp sống hối hả, cả hai (đàn ông, phụ nữ) đều mang nỗi âu lo vô hình khi nhận thức được sự hữu hạn của thể xác trước dòng chảy tàn nhẫn của thời gian. Tất cả những suy tư ấy kết tinh thành một câu hỏi lớn mang tính triết học: Liệu sự hội nhập kinh tế và những phúc lợi hiện đại sẽ giải phóng con người khỏi những giới hạn hay lại vô tình đưa họ vào một dạng thức bó buộc mới của tinh thần?

Xem thêm:

“SẮC – Ý THU”: Triển lãm cá nhân ghi chép những khoảnh khắc trôi qua của thời gian

Vẻ đẹp nguyên bản của cơ thể 

Hình thể trần trụi từ thuở sơ khai vốn là một phần không thể tách rời của văn hóa cũng như nhân chủng học, luôn hiện hữu trong những khoảnh khắc đời thường nhất của nhân loại. Những tạo tác hội họa mang yếu tố nguyên bản này gợi nhớ đến hình ảnh Adam và Eva, khái niệm đầu tiên trong tư duy văn hóa của loài người về sự thuần khiết. 

Hình thể khỏa thân trong triển lãm không chỉ nói về cơ thể, mà còn mở ra một cảnh quan về chính trị và cảnh quan thẩm mỹ. Hơn nữa, ý nghĩa của từ “khỏa thân” đã thay đổi liên tục trong suốt chiều dài lịch sử, tùy thuộc vào ranh giới văn hóa cũng như kỳ vọng của từng thời kỳ xã hội. Nghệ sĩ Nguyễn Quốc Dũng đã chọn cách sử dụng cơ thể nguyên bản như một cách thể hiện nghệ thuật, khác với những hình ảnh quyến rũ hoặc hoàn hảo, mà thay vào đó lại làm người thưởng lãm nghĩ tới những gánh nặng của thân xác và số phận con người trong hoàn cảnh.

Bên cạnh đó, các tác phẩm còn chạm đến ranh giới mong manh giữa sự riêng tư cá nhân và không gian công cộng, một lăng kính ẩn dụ vô cùng sâu sắc cho thấy sự riêng tư của con người hiện đại đang dễ dàng bị ảnh hưởng và xâm phạm bởi sự bùng nổ của các nền tảng công nghệ số ngày nay.

Trạng thái nguyên bản chính là khoảnh khắc con người hiện hữu một cách chân thực nhất với tất cả những gì thuộc về thân phận của mình, bởi trang phục suy cho cùng cũng chỉ mang tính tạm thời trong suốt cuộc đời mỗi người. Khác biệt hoàn toàn với hội họa cổ điển vốn thường mượn hình thể để mô phỏng các điển tích thần thoại hay tôn giáo truyền thống, những tạo tác trong triển lãm lần này không nhằm biểu thị hay minh họa cho bất kỳ nội dung định sẵn nào. Trái lại, chúng tự thể hiện chính mình, tôn vinh sự tồn tại thuần túy và khẳng định giá trị nghệ thuật độc lập trong một không gian thưởng lãm dành cho những tâm hồn say mê nghệ thuật hàn lâm.

Xem thêm:

Triển lãm SẮCVÀKHÔNG – Khi nghệ thuật hóa thành thiền ngữ thị giác