AI sẽ ảnh hưởng và thay đổi thế hệ tiếp theo như thế nào?
Khi AI đang vượt khỏi vai trò của một công cụ hỗ trợ năng suất để dần trở thành người đồng hành, một thế hệ mới đang học cách tìm đến máy móc không chỉ để nhận hỗ trợ thực tế, mà còn để đáp ứng những nhu cầu về cảm xúc.
Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) đã nhanh chóng trở thành một trong những chuyển dịch công nghệ mang tính định hình của thời đại. Large Language Models (LLMs – mô hình ngôn ngữ lớn), nền tảng vận hành nhiều hệ thống AI hội thoại hiện nay, đã đưa AI từ một công nghệ hoạt động phía sau phần mềm trở thành một phần của đời sống thường nhật. Các doanh nghiệp đang chạy đua tích hợp AI vào sản phẩm, dịch vụ và hoạt động vận hành, trong khi người dùng được khuyến khích ứng dụng công nghệ này để làm việc nhanh hơn, sáng tạo nhiều hơn và đưa ra quyết định tốt hơn.
Cảm giác cấp bách ấy không hề xa lạ. Công nghệ xuất hiện, xã hội nhanh chóng đón nhận, và thường chỉ sau đó chúng ta mới bắt đầu hiểu được những hiệu quả lẫn hệ quả mà nó mang lại.
Mạng xã hội là một tiền lệ đáng để nhìn lại. Ban đầu, đây được xem là một phương thức mang tính cách mạng để kết nối con người và xây dựng cộng đồng. Thế nhưng theo thời gian, mạng xã hội cũng gắn liền với hàng loạt vấn đề như chứng nghiện, tâm lý so sánh, cancel culture (văn hóa tẩy chay), những lo ngại về quyền riêng tư và sự suy giảm sức khỏe tinh thần.
Tương tự như vậy, AI có thể mang lại những lợi ích to lớn, nhưng tốc độ mà công nghệ này đang được tiếp nhận cũng đặt ra một câu hỏi quen thuộc:
“Liệu chúng ta có đang bình thường hóa một công nghệ trước khi thực sự hiểu nó đang thay đổi điều gì?”
Liệu robot có thể trở thành “nhân sự” tiềm năng trong ngành khách sạn cao cấp?
Từ công cụ đến người đồng hành
Sự chuyển dịch đáng chú ý nhất của AI có lẽ không nằm ở khả năng tạo ra văn bản hay hình ảnh, mà ở năng lực ngày càng hoàn thiện trong việc mô phỏng một mối quan hệ.
AI hội thoại có thể ghi nhớ một số yếu tố từ những lần tương tác trước, thích ứng với sở thích cá nhân và phản hồi theo cách ngày càng được cá nhân hóa. Với những người đang tìm kiếm lời khuyên, sự trấn an hay đơn giản chỉ cần một đối tượng để trò chuyện, sức hấp dẫn của AI là điều dễ hiểu. Một người bạn đồng hành AI gần như luôn sẵn sàng bất cứ lúc nào, phản hồi tức thì và dường như không phán xét.
Các cộng đồng trực tuyến đã xuất hiện nhiều cuộc thảo luận về việc con người hình thành tình bạn, thậm chí nảy sinh sự gắn bó tình cảm với AI. Quá trình chuyển dịch này diễn ra đáng chú ý: AI đi từ công cụ hỗ trợ năng suất đến trợ lý cá nhân và, với một số người, trở thành người đồng hành về mặt cảm xúc.
Sự phát triển đặc biệt này đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời:
“Khi sự tiện lợi bắt đầu có khả năng đáp ứng nhu cầu cảm xúc, đâu là ranh giới giữa hỗ trợ và lệ thuộc?”
AI mở ra những hình thái kinh tế mới
Khả năng cá nhân hóa của AI đồng thời đang trở thành một cơ hội thương mại. Các dịch vụ AI cao cấp ngày càng cạnh tranh bằng những tính năng như khả năng ghi nhớ tốt hơn, mức độ tùy chỉnh cao hơn và trải nghiệm tương tác mang tính cá nhân hơn. Một hệ thống AI càng hiểu nhiều về một cá nhân, mối quan hệ ấy càng có thể trở nên hữu ích — và có khả năng ngày càng gần gũi.
Điều này đang tạo nên một kiểu nền kinh tế tiêu dùng mới. Ở đó, sản phẩm không còn đơn thuần là thông tin hay phần mềm, mà là một trải nghiệm ngày càng được cá nhân hóa xoay quanh cảm giác được thấu hiểu.
Với một thế hệ vốn đã trưởng thành trong thế giới của ứng dụng hẹn hò, mạng xã hội và giao tiếp kỹ thuật số, điều này có thể dẫn đến những tác động sâu rộng. Các mối quan hệ hiện đại vốn đã chịu ảnh hưởng của những thuật toán quyết định ai xuất hiện trên bảng tin, ai trở thành đối tượng hẹn hò tiềm năng và phiên bản nào của chính mình được chúng ta lựa chọn để thể hiện trên mạng.
AI mở ra thêm một khả năng khác: một mối quan hệ mà phía bên kia luôn kiên nhẫn, luôn sẵn sàng phản hồi và được điều chỉnh theo đúng sở thích của chúng ta. Trong khi đó, các mối quan hệ giữa người với người vốn phức tạp. Con người có thể bất đồng, hiểu lầm nhau và đôi khi phải học cách thỏa hiệp. Một AI được thiết kế để làm hài lòng người dùng có thể khiến những điều không hoàn hảo vốn rất tự nhiên ấy ngày càng trở nên khó chấp nhận.
AI đang và sẽ tác động như thế nào đến những thế hệ tương lai?
Có lẽ đây mới là câu hỏi quan trọng nhất dành cho thế hệ tiếp theo. Nếu trẻ em lớn lên cùng những hệ thống AI – tương tự như cách thế hệ trước trưởng thành cùng mạng xã hội – luôn hiện diện, luôn phản hồi và liên tục được điều chỉnh theo tính cách của từng người, chúng sẽ kỳ vọng điều gì từ những mối quan hệ và tương tác giữa người với người?
Nếu AI có thể viết bài luận, trả lời câu hỏi, tạo hình ảnh và ngày càng có khả năng diễn giải thế giới xung quanh thay cho chúng, điều gì sẽ xảy ra với khả năng tư duy độc lập, óc sáng tạo, sự kiên nhẫn và năng lực chấp nhận những điều chưa có lời giải?
Câu trả lời không nằm ở việc khước từ AI. Khi được sử dụng có trách nhiệm, AI có thể trở thành một trong những công cụ mạnh mẽ nhất dành cho học tập, sáng tạo và đổi mới. Tuy nhiên, tiến bộ công nghệ không đồng nghĩa với sự tiến bộ tất yếu và việc mang lại lợi ích cho tất cả mọi người. Rủi ro lớn nhất có lẽ không nằm ở việc máy móc ngày càng trở nên giống con người. Mà ở việc con người ngày càng trở nên quá quen với máy móc.
Thế hệ tiếp theo sẽ thừa hưởng một thế giới được vận hành và lập trình sẵn cùng AI. Nói cho dễ hiểu thì đó là một thế giới mà chúng ta – những người trưởng thành hôm nay đã và đang xây dựng theo thời gian thực, từ tư duy sáng tạo và khám phá. Vì vậy, trách nhiệm của chúng ta không chỉ là dạy trẻ cách sử dụng AI, mà còn phải xác định đâu là những nơi AI không nên được phép thay thế trải nghiệm của con người.
—
Nguồn tham khảo: Drew Ng & Ashley Tan Peishan | LUXUO Asia
