Bác sĩ sản phụ khoa Lê Văn Hiền: Hành trình chữa hiếm muộn song hành cùng sự thấu cảm
Gắn bó hơn 25 năm với lĩnh vực Sản Phụ khoa và điều hành phòng khám Sản Phụ khoa Hiền Đức cùng phòng khám Nhi khoa Hiền Đức, TS/BS. Lê Văn Hiền chia sẻ về hành trình đồng hành cùng các cặp đôi hiếm muộn bằng sự thấu cảm, cũng như mang đến góc nhìn thẳng thắn về IVF và giới hạn của công nghệ sinh sản trong tương lai.
Trong bối cảnh công nghệ ngày càng mở ra nhiều lựa chọn mới cho hành trình sinh sản, TS/BS. Lê Văn Hiền – chuyên gia trong lĩnh vực Sản phụ khoa, đồng thời là Founder của phòng khám Sản Phụ khoa Hiền Đức và Nhi khoa Hiền Đức – tin rằng điều quan trọng nhất ở một bác sĩ không chỉ nằm ở năng lực chuyên môn mà còn ở sự thấu cảm với bệnh nhân trong những giai đoạn áp lực nhất của hành trình sinh sản. Suốt hơn 25 năm gắn bó với nghề như một phần máu thịt, anh không chỉ đồng hành cùng các gia đình trên hành trình tìm kiếm cơ hội làm cha mẹ mà còn chứng kiến những lựa chọn khó khăn phía sau mỗi ca điều trị.
Trong cuộc trò chuyện độc quyền với LUXUO, bác sĩ Lê Văn Hiền đã mang đến những góc nhìn gần gũi nhưng cũng nhiều suy ngẫm về hành trình IVF, giới hạn của công nghệ sinh sản cũng như lời khuyên dành cho phụ nữ trước những quyết định quan trọng liên quan đến thiên chức làm mẹ.
Xem thêm:
TS.BS da liễu Bích Na: “Nâng tầm làm đẹp khoa học trong kỷ nguyên số
Khi nhìn lại hành trình hơn 25 năm theo đuổi lĩnh vực Sản Phụ khoa và IVF (thụ tinh ống nghiệm), điều gì khiến anh nhận ra đây là một “sứ mệnh” mà mình phải theo đuổi lâu dài?
Tôi đến với ngành Sản phụ khoa và IVF như một cái duyên hơn là một lựa chọn được định sẵn từ đầu. Sau gần 10 năm làm nghề, tôi đã từng có quyết định tạm rời công việc để chuyển hướng sang lĩnh vực tạo hình thẩm mỹ. Thế nhưng trong quãng thời gian ngắn tạm gác lại chuyên môn của mình, tôi lại nhớ về tiếng khóc đầu đời của em bé, nhớ khoảnh khắc gia đình vỡ òa khi biết tin có thai, nhớ ánh mắt hạnh phúc của các cặp đôi khi lần đầu đón con chào đời. Những cảm xúc đó thôi thúc tôi quay trở lại và cũng từ thời điểm ấy, tôi hiểu rằng đây không còn đơn thuần là một cái nghề nữa mà đã là cái nghiệp mà bản thân phải gắn bó. Hành trình chữa trị cho các cặp đôi, chào đón những sinh linh mới đã trở thành một phần “máu thịt” của mình.
Cho đến hôm nay, điều khiến tôi hạnh phúc nhất vẫn là được đồng hành cùng các gia đình trong hành trình chào đón một sinh linh mới.
Xuyên suốt hành trình nghề của bác sĩ, anh có thể kể về những tình huống khiến anh phải đối diện với những lựa chọn khó khăn nhất về mặt y đức? Và anh đặt ra giới hạn cho mình như thế nào trong những trường hợp đó?
Nhìn lại hơn 25 năm theo nghề, tôi không nghĩ mình chỉ nhớ về một khoảnh khắc duy nhất, bởi mỗi ca điều trị đều mang theo những câu chuyện và cảm xúc rất riêng. Có những trường hợp khiến tôi hạnh phúc khi chứng kiến hành trình tìm con đi đến cái kết viên mãn, nhưng cũng có những tình huống để lại sự trăn trở kéo dài. Đó là khi dù IVF đã thành công, thai nhi phát triển qua nhiều giai đoạn tích cực, nhưng kết quả kiểm tra sau đó lại phát hiện những dị tật nghiêm trọng không thể can thiệp.
Với tôi, việc phải thông báo cho gia đình về khả năng chấm dứt thai kỳ luôn là một trong những quyết định khó khăn nhất. Không chỉ người bệnh đau lòng mà bản thân bác sĩ cũng chịu áp lực rất lớn khi phải nói ra điều đó.
Bởi sau hành trình nhiều năm điều trị hiếm muộn, việc có được một em bé đã là điều vô cùng quý giá, nên khi hy vọng đang dần trở thành hiện thực mà buộc phải dừng lại, cảm giác ấy thực sự rất nặng nề. Dù vậy, tôi hiểu rằng bác sĩ cần nhìn vào bức tranh toàn diện hơn để cân nhắc giữa cảm xúc và tương lai lâu dài của cả em bé lẫn gia đình. Vì thế, điều quan trọng nhất là phải tư vấn thật cẩn trọng, giúp người bệnh có đủ thông tin để đưa ra quyết định phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình.
Xem thêm:
Gặp gỡ Bác sĩ Nguyễn Thiện Khanh: Hành trình mang vẻ đẹp đến với mọi người
Theo anh, một bác sĩ giỏi cần hội tụ đủ những yếu tố nào ngoài kinh nghiệm và năng lực chuyên môn để bệnh nhân cảm thấy an tâm khi điều trị?
Đối với tôi, đã làm bác sĩ thì phải giỏi chuyên môn. Kinh nghiệm có thể được tích lũy theo thời gian, nhưng để trở thành một bác sĩ được bệnh nhân tin tưởng lại cần nhiều hơn thế. Trong y khoa có khái niệm “thăm khám”, và chính hai chữ này đã bao hàm đầy đủ vai trò của một người bác sĩ.
Trước khi khám hay đưa ra quyết định điều trị, người bác sĩ cần biết lắng nghe, chia sẻ và tạo cảm giác an tâm cho bệnh nhân.
Khi người bệnh cảm nhận được sự chân thành và tin tưởng vào bác sĩ, họ sẽ yên tâm điều trị cũng như tuân thủ phác đồ tốt hơn. Vì vậy, theo tôi, chuyên môn và sự thấu cảm luôn song hành, không thể thiếu bên nào.
Xem thêm:
Thạc sĩ, Bác sĩ Tạ Hồng Nhung: “Mọi nhu cầu làm đẹp của phụ nữ đều chính đáng”
Theo anh, đâu là những tâm lý phổ biến nhất mà các cặp đôi thường trải qua trong hành trình IVF, và anh thường xây dựng niềm tin cho họ như thế nào để họ có thể đồng hành với quá trình này một cách nhẹ nhàng và thực tế hơn?
Trong quá trình điều trị IVF, câu hỏi khiến tôi trăn trở nhiều nhất luôn là “liệu phương pháp này có chắc chắn thành công hay không?” hay “tỷ lệ thành công thực tế là bao nhiêu?”.
Thế nhưng trên thực tế, tỷ lệ thành công của IVF phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như nguyên nhân vô sinh, độ tuổi của người vợ và người chồng, thời gian hiếm muộn, thể trạng sức khỏe cũng như kỹ thuật được áp dụng ở từng thời điểm điều trị. Ngay cả với những cặp đôi hoàn toàn khỏe mạnh, quan hệ đúng thời điểm rụng trứng thì khả năng thụ thai tự nhiên cũng chỉ dao động khoảng 60%.
Vì thế, tôi luôn chọn tư vấn một cách thực tế để bệnh nhân hiểu rằng IVF không phải một phép màu đảm bảo kết quả tuyệt đối mà là một phương pháp y khoa có tỷ lệ thành công phù hợp với từng cá thể. Việc kỳ vọng quá lớn đôi khi lại tạo nên áp lực tâm lý nặng nề, dẫn đến căng thẳng kéo dài, rối loạn nội tiết, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình điều trị và làm giảm cơ hội thành công.
Trong suốt quá trình đồng hành cùng bệnh nhân, tôi thường nói rằng con cái là “cái duyên”. Hãy giữ bản thân bình tĩnh, tâm trạng thư thái và tin tưởng vào chuyên môh bác sĩ, thì cơ hội đón nhận tin vui sẽ cao hơn.
Khi công nghệ hỗ trợ sinh sản ngày càng phát triển, đặc biệt là các kỹ thuật trữ đông trứng, tinh trùng và phôi đang mở ra thêm nhiều cơ hội cho những người muốn chủ động kế hoạch sinh con, theo anh đâu là thời điểm vàng mà cả nữ giới và nam giới nên nghiêm túc cân nhắc?
Theo tôi, những bước tiến vượt bậc của khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản đã tạo nên nhiều thay đổi lớn cho y học hiện đại. IVF ngày nay không chỉ nâng cao tỷ lệ thành công mà còn mở rộng cơ hội cho nhiều người thông qua các kỹ thuật trữ đông trứng, tinh trùng và phôi.
Tuy nhiên, có một thực tế mà y học chưa thể thay đổi, đó là sự lão hóa tự nhiên của cơ thể, cụ thể là tế bào buồng trứng. Theo nhiều nghiên cứu, khả năng sinh sản của phụ nữ được đánh giá lý tưởng nhất trong giai đoạn từ 20-30 tuổi, sau đó chất lượng buồng trứng bắt đầu giảm dần và suy giảm mạnh sau tuổi 35. Vì thế, những phụ nữ chưa có kế hoạch sinh con hoặc sắp điều trị các bệnh lý ảnh hưởng đến chức năng sinh sản nên nghiêm túc cân nhắc việc trữ trứng để bảo tồn khả năng sinh sản trong tương lai.
Với nam giới, tinh hoàn vẫn có thể sản xuất tinh trùng liên tục sau tuổi dậy thì, song chất lượng tinh trùng cũng suy giảm theo thời gian và chịu tác động lớn từ áp lực cuộc sống, căng thẳng kéo dài, thuốc lá, bia rượu cùng các chất kích thích. Ngoài ra, tình trạng lạm dụng testosterone và các sản phẩm tăng cơ giảm mỡ ở người tập thể hình cũng đang trở thành vấn đề đáng báo động khi có thể gây teo tinh hoàn, thậm chí dẫn đến không còn tinh trùng. Theo tôi, nam giới trong độ tuổi từ 40-50 chưa có kế hoạch lập gia đình, những người chuẩn bị điều trị hóa trị, xạ trị, vận động viên sử dụng hormone hỗ trợ hay người chuyển giới đều nên cân nhắc trữ tinh trùng để bảo vệ cơ hội có con về sau.
Xem thêm:
5 bí quyết trường thọ từ một bác sĩ của giới tinh hoa
Với những bệnh nhân là người của công chúng hoặc là người có địa vị, áp lực hình ảnh và nhu cầu giữ kín đời sống cá nhân luôn song hành, theo anh thì liệu hành trình IVF của họ khác biệt như thế nào về mặt tâm lý và kỳ vọng? Và anh làm thế nào để xây dựng đủ niềm tin để họ thực sự mở lòng trong quá trình điều trị?
Đối với tôi, người nổi tiếng cũng có cuộc sống và những nhu cầu rất đời thường như bất kỳ ai khác. Họ cũng trải qua những áp lực về sức khỏe, hôn nhân, chuyện con cái và hành trình làm cha mẹ giống như bao người. Điều khác biệt là cuộc sống của họ luôn gắn liền với sự chú ý của dư luận nên đôi khi ngay cả việc đi khám bệnh cũng trở thành áp lực. Vì thế, khi tiếp xúc với những bệnh nhân là người của công chúng, tôi luôn giữ quan điểm là đối xử và điều trị họ như tất cả những bệnh nhân khác.
Tôi cũng tin rằng chính cách đối xử công bằng ấy giúp họ cảm thấy dễ chịu hơn và có thể chia sẻ chân thành những khó khăn mình đang gặp phải. Trong lĩnh vực IVF hay chăm sóc thai kỳ, sự thoải mái về tinh thần luôn là yếu tố ưu tiên.
Điều quan trọng nhất là tạo ra một môi trường đủ riêng tư, đủ công bằng và đủ thấu cảm để bất kỳ ai khi đến khám cũng cảm thấy được tôn trọng và không quá áp lực trong quá trình điều trị.
IVF và công nghệ hỗ trợ sinh sản đã tiến xa đến đâu? Cũng như đâu là những giới hạn mà, dù công nghệ phát triển đến đâu, y học vẫn khó có thể vượt qua?
Theo tôi, IVF và công nghệ hỗ trợ sinh sản trong tương lai sẽ còn tiến rất xa, thậm chí vượt qua nhiều giới hạn từng được xem là không thể. Hiện nay, một số trung tâm trên thế giới đã nghiên cứu kỹ thuật tạo phôi từ 3 nguồn gene, thường được gọi là em bé có “ba cha mẹ”, dành cho phụ nữ mắc bệnh lý liên quan đến ribosome (rối loạn di truyền). Thay vì phải xin trứng hoàn toàn từ người khác như trước đây, các bác sĩ có thể giữ lại vật chất di truyền của người mẹ, loại bỏ ribosome bất thường rồi thay thế bằng ribosome từ người hiến phù hợp. Điều này giúp em bé có thể mang yếu tố di truyền từ hai người mẹ và một người cha.
Đây là minh chứng cho thấy IVF không chỉ giúp điều trị hiếm muộn mà còn đang mở rộng giới hạn của y học sinh sản theo hướng ngày càng nhân văn và giúp nhiều gia đình có thêm hy vọng thực hiện mong muốn có con của mình.
Bên cạnh đó, cuối năm vừa rồi, tôi có đọc một nghiên cứu về ý tưởng “robot mang thai” tại Trung Quốc. Về mặt khoa học, điều này hoàn toàn có cơ sở để phát triển. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của công nghệ sinh sản không nằm ở kỹ thuật mà nằm ở giới hạn đạo đức.
Một khi việc mang thai có thể được thay thế hoàn toàn bằng máy móc, xã hội sẽ phải đối mặt với rất nhiều tranh cãi liên quan đến giá trị con người, quyền sinh sản và chuẩn mực y học.
Vì vậy, dù khoa học có phát triển tới đâu, không phải công nghệ nào cũng có thể được chấp nhận để ứng dụng ngoài thực tế.
Xem thêm:
NTK Adrian Anh Tuấn – Valenciani: “Đẩy Đưa” và hành trình gần hai thập kỷ tái định nghĩa sự gợi cảm
Trong xã hội hiện đại, khi ngày càng nhiều phụ nữ lựa chọn trở thành mẹ đơn thân, anh sẽ tư vấn như thế nào với những trường hợp làm IVF đó?
Khi tư vấn cho những phụ nữ độc thân có mong muốn làm mẹ bằng phương pháp IVF, tôi luôn lựa chọn cách tiếp cận dung hòa giữa chuyên môn y khoa và sự thấu cảm về tâm lý. Tôi thường đặt mình vào vị trí của bệnh nhân để cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết, từ kiến thức y học đến những áp lực tinh thần mà họ có thể đối diện trên hành trình mang thai và nuôi dạy con một mình.
Tuy nhiên, nếu có người hỏi rằng bản thân tôi sẽ đưa ra quyết định như thế nào trong hoàn cảnh ấy, tôi thường khuyên họ nên chậm lại một bước trước khi lựa chọn trở thành mẹ đơn thân. Bởi việc đưa một em bé đến với cuộc đời không xuất phát từ mong muốn của đứa trẻ mà là mong muốn của người lớn. Chính vì vậy, người làm cha mẹ cần chuẩn bị tinh thần hy sinh về thời gian, tài chính và cả đời sống tình cảm.
Một người mẹ đơn thân sẽ phải đồng thời đảm nhận vai trò của cả cha lẫn mẹ để có thể nuôi dưỡng đứa trẻ phát triển toàn diện. Với những trường hợp vẫn còn nhiều băn khoăn, nhiều lo lắng hay chưa thực sự sẵn sàng, tôi thường khuyến khích họ lựa chọn trữ trứng hoặc trữ phôi cho đến khi có người bạn đời phù hợp. Đến khi cảm thấy bản thân đủ vững vàng để ưu tiên thời gian, sự nghiệp và điều kiện tài chính cho con cái, khi ấy hãy quyết định sinh con.
Nếu để gửi gắm một thông điệp đến những người phụ nữ đang đứng trước quyết định làm mẹ, thì lời nhắn nhủ của bác sĩ là gì?
Theo quan điểm của tôi, phụ nữ hiện đại ngày nay cần nhìn nhận nghiêm túc rằng sức khỏe sinh sản không phải là điều có thể trì hoãn vô thời hạn.
Tuổi tác luôn là yếu tố tác động trực tiếp đến chất lượng trứng và khả năng mang thai. Một khi buồng trứng đã lão hóa thì rất khó để can thiệp hay phục hồi như trước.
Chính vì vậy, nếu có kế hoạch sinh con, phụ nữ nên thực hiện trong giai đoạn cơ thể còn khỏe mạnh, đặc biệt trước 35 tuổi để đảm bảo cơ hội mang thai và sinh con khỏe mạnh cao hơn.
Tôi cũng cho rằng không nên quá chờ đợi đến khi đầy đủ về điều kiện tài chính hay cuộc sống hoàn hảo mới nghĩ đến chuyện con cái, bởi sau 35 tuổi và đặc biệt sau 40 tuổi, cơ hội mang thai sẽ giảm đáng kể, đồng thời nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ lẫn em bé cũng cao hơn. Trong trường hợp chưa sẵn sàng lập gia đình hoặc chưa có bạn đời phù hợp, phụ nữ có thể cân nhắc phương án trữ trứng từ sớm để chủ động hơn cho tương lai. Tuy nhiên, việc trữ trứng cũng cần được thực hiện đúng thời điểm.
Theo kinh nghiệm chuyên môn của tôi, phụ nữ nên cân nhắc trữ trứng trước 35 tuổi và không nên quá kỳ vọng nếu thực hiện sau 40 tuổi, bởi khi đó chất lượng trứng đã suy giảm rất nhiều.
Nhiều người nghĩ chỉ cần có số lượng trứng được lưu trữ là đã an tâm, nhưng điều quan trọng hơn nằm ở chất lượng và khả năng thụ tinh của trứng. Có những trường hợp lưu trữ được nhiều trứng nhưng cuối cùng vẫn rất khó tạo phôi vì chất lượng trứng không còn đảm bảo. Chính vì vậy, tôi luôn nhấn mạnh rằng phụ nữ cần có kế hoạch sinh con và bảo tồn khả năng sinh sản càng sớm càng tốt để tránh rơi vào thế bị động khi tuổi tác đã vượt qua giai đoạn thuận lợi nhất.
Xin cảm ơn những chia sẻ sâu sắc của Bác sĩ Hiền.
__
