Triển lãm “Sắc Nước Hương Trời” – Bốn lớp văn hóa trong hội họa của Mai San
Từ cảnh sắc vùng cao, đời sống cộng đồng đến những tập quán và tín ngưỡng được lưu truyền qua nhiều thế hệ, hoạ sĩ Mai San giới thiệu tuyển tập sáng tác từ những năm 1960 đến 1990, chia thành bốn chương: Đất, Người, Nếp và Tin trong trưng bày cá nhân “Sắc Nước Hương Trời’ tại Lotus Gallery, tái hiện văn hóa Việt Nam qua những quan sát trực tiếp về con người và vùng đất.
Sinh năm 1947 tại Tả Van, Sa Pa trong cộng đồng người Dáy, Mai San thuộc thế hệ họa sĩ được đào tạo tại trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Những năm tháng đầu đời trong môi trường văn hóa vùng cao có thể là một trong những trải nghiệm sớm nhất giúp Mai San hình thành sự quan tâm đối với đời sống cộng đồng và các không gian văn hóa.
Dù không thể quy toàn bộ thực hành nghệ thuật về nguồn gốc xuất thân, sự hiện diện xuyên suốt của những phiên chợ, lễ hội, tín ngưỡng, trang phục truyền thống hay các sinh hoạt thường nhật trong tranh cho thấy những trải nghiệm ấy chưa bao giờ hoàn toàn vắng mặt trong hội họa của bà.
Mai San không nhìn văn hóa như một đối tượng để khảo cứu, hay coi đó là một khái niệm trừu tượng tồn tại tách biệt khỏi đời sống. Trong tranh bà, văn hóa hiện diện như một thực thể, gắn bó với con người qua cách họ đối đãi với một vùng đất, tạo dựng cộng đồng, hình thành tập quán và gìn giữ những niềm tin chung. Mạng lưới liên kết ấy là điều mà trưng bày “Sắc Nước Hương Trời” hướng đến.
Tên gọi “Sắc Nước Hương Trời” được chọn không nhằm chỉ một địa danh hay một cộng đồng cụ thể. Thay vào đó, nó gợi nên những cảm nhận về cảnh sắc, phong vị và nhịp sống của các miền đất, được lưu giữ qua ký ức và cảm quan riêng của Mai San.
Từ góc nhìn ấy, trưng bày được chia thành bốn chương: Mây trên đỉnh núi, Cành vàng lá ngọc, Trên bến dưới thuyền và Đội gạo lên chùa – bốn lát cắt tương ứng với Đất – Người – Nếp – Tin, những yếu tố cốt lõi làm nên diện mạo văn hóa của mỗi vùng lãnh thổ.
Xem thêm:
Triển lãm “The Invisible Life” – Khám phá bản ngã nhân sinh giữa dòng chảy thời đại
Bốn chương về Đất, Người, Nếp và Tin
Mở đầu là Mây trên đỉnh núi, nơi thiên nhiên biến chuyển theo những chuyển động bất tận của đất trời. Mây tụ rồi tan, nước xuôi về biển, mùa nối mùa, cây cối đổi màu theo tiết vụ.
Nhưng một vùng đất sẽ chỉ là địa danh nếu thiếu đi những con người sống bên trong nó. Ở chương Cành vàng lá ngọc Mai San khắc họa những cộng đồng cư dân qua dáng hình, trang phục và cốt cách. Chính họ là những người đã tạo nên diện mạo văn hóa và khí chất riêng của từng miền đất.
Nơi đâu có con người, nơi đó có nếp sống. Trên bến dưới thuyền đưa người xem đến với những sinh hoạt thường ngày. Chợ búa, giao thương, lao động hay sum vầy phản ánh cách con người sinh sống, đồng thời lưu giữ những tập quán qua nhiều thế hệ.
Sau cùng, bên dưới cảnh quan, con người và nếp sống vẫn còn một tầng sâu khác của văn hóa. Đội gạo lên chùa khép lại hành trình bằng thế giới của tín ngưỡng, lễ hội và đời sống tâm linh. Đây là nơi con người gửi gắm niềm tin, là nơi cộng đồng tìm thấy sự gắn kết với quá khứ, với cội nguồn và với những giá trị vượt khỏi các nhu yếu tầm thường của đời sống.
Bằng hội họa, Mai San không tìm cách dựng nên một bức tranh toàn cảnh về văn hóa Việt Nam. Điều bà lưu giữ không phải là những tàn dư của quá khứ. Ấy là những giá trị vẫn đang tiếp tục tồn tại, vận hành và định hình căn tính của mỗi vùng đất cho đến ngày nay.
Xem thêm:
Triển lãm SẮCVÀKHÔNG – Khi nghệ thuật hóa thành thiền ngữ thị giác
Mực và bột màu ghi lại những khoảnh khắc đời sống
Trưng bày “Sắc Nước Hương Trời” giới thiệu tuyển tập sáng tác của Mai San từ những năm 1960 đến 1990s với chất liệu chủ đạo là mực và bột màu trên giấy. Nhanh khô, linh hoạt và phù hợp với việc ký họa trực tiếp, chất liệu này cho phép bà nắm bắt những khoảnh khắc chỉ diễn ra trong thoáng chốc.
Trong tay Mai San, giấy, mực và màu trở thành phương tiện lưu giữ những quan sát và trải nghiệm tích lũy qua nhiều năm tháng rong ruổi. Mỗi tác phẩm là một trang nhật ký bằng hình ảnh của những vùng đất, con người, sự kiện mà bà từng đi qua. Những ghi nhận ấy được chuyển tải bằng các mảng màu phẳng, dứt khoát, nơi đỏ son, lam chàm, xanh lục hay vàng sáng thường được đặt cạnh nhau với cường độ mạnh. Không quá chú trọng vào việc tái hiện màu sắc như mắt nhìn thấy, Mai San cho phép sự rung cảm cá nhân dẫn lối, khiến các bản làng, phiên chợ, bến nước hay lễ hội trong tranh luôn mang theo nhịp điệu rộn ràng và nguồn sinh khí đặc trưng của đời sống cộng đồng vùng cao.
Các tác phẩm cho thấy sự nhất quán trong hành trình nghệ thuật của Mai San, đồng thời phản ánh mối quan tâm chưa bao giờ vơi cạn của bà đối với đời sống văn hóa và cộng đồng qua nhiều thập niên sáng tác.
Trưng bày “Sắc Nước Hương Trời” chính thức khai mạc vào thứ Sáu, 02.10.2026 tại Lotus Gallery. Sự kiện mở cửa đón khách tham quan tự do (không thu phí) từ 9am – 6pm hằng ngày và kéo dài đến hết hết 01.11.2026.
